Kant eta Metafisika: Zientzia ala Joera Naturala?

Lehenik eta behin, Immanuel Kantek metafisika ulertzeko bi moduren artean egindako bereizketa aipatuko dugu.

Metafisika ulertzeko bi bideak

• Metafisika, joera natural gisa: Hau da, gizakiek ekintza metafisikoari buruzko funtsezko auziak argitzeko duten joera. Ikuspegi horretatik, metafisika oso aspaldikoa eta unibertsala da.
• Metafisika, diziplina akademiko gisa: Horren haritik, Kantek metafisika ulertzen zuen jada aztertu dugun ikuskera tradizionalaren arabera, metafisika orokorraren eta metafisika bereziaren arteko bereizketa hartuta.

Horrenbestez, paradoxa baten aurrean gaude: jarrera natural gisa, metafisika beharrezko zeregina da.

Zientzia eta fenomenoak

Kanten argudiaketa da zientziak fenomenoak aztertzen dituela; hau da, zentzumenek zuzenean edo zeharka hautemateko moduko errealitateak aztertzen dituela.

Aitzitik, metafisikak zentzumenen bidez hautemangarriak ez diren objektuak aztertu nahi ditu; hau da, zentzumenen bidezko esperientzia izateko aukerarik ematen ez duten objektuak. Izatea, arima edo gogoa, mundua eta Jainkoa ez dira fenomenoak.

Noumenoak eta zientziaren mugak

Baliteke Kantek "noumeno" hitzez izendatzen dituenen multzoan sartzea, haien existentziak fenomenoen existentzia hobeto esplikatzea bideratzen duelako. Kontua da berariazko inolako zientziaren aztergai ezin direla izan, zientziek fenomenoak soilik aztertzen baitituzte. Horregatik, Kanten iritziz, metafisika ezin daiteke zientzia gisa eratu.

Metafisikaren balioa filosofia praktikoan

Baina horrek ez du esan nahi metafisikak ezertaraino balio ez duenik. Izan ere, azken galderei erantzuna bilatzeko beharra adierazten du metafisikak. Kantek proposatu zuen metafisikaren berezko tokia ez zegoela zientzien artean, filosofiaren eremuan baizik; zehazki, filosofia praktikoaren alorrean.

Hausnarketa hauek planteatu zituen:

• Baina hil ondoren, nire arimak ezin badu perfekzio handiagoa lortzeko bidean aurrera egiteko aukerarik izan, ba ote du zentzurik moralaren aldetik hobea izaten ahalegintzeak?
• Ekintza bat egitean askea ez banaiz, ba ote du zentzurik arau moralen existentziak?
• Jainkoa ez bada existitzen, nola egin ahal izango zaie justizia zuzen bizi izan arren mundu honetan zoriona lortu ez duten pertsonei?

Fede zentzuzkoa

Kantek, metafisika bereziaren tradizioko hiru objektuak etikaren irizpide bihurtu zituen. Nolabait pentsatu zuen egarri bagara, egarri hori asetzeko ura existitu behar dela. Beste modu batean esana: Kantek adierazi zuen fedea zentzuzkoa zela; Jainkoa, heriotzaren ondorengo bizitza eta gizakion askatasuna existitzen direla pentsatzea ez dela zentzugabea; hori guztia ez dela zientzia. Metafisika jakintza bat da, ez zientzia.