Kant eta Ilustrazioa: Sapere Aude eta Arrazoimena

Kant eta Ilustrazioa: Sapere Aude

Kanten iritziz, autonomiak bereizten gaitu beste izakietatik, erabaki pertsonalak hartzeko gai garelako. Autonomiaz jarduteak adingabetasuna atzean uztea eta heldutasunera heltzea esan nahi du; hau da, gizabanakoa bere kabuz pentsatzen ausartzen dela, bere buruaren jabe delako. Modu autonomoan jardutea heteronomia atzean uztea da: besteen iritziak kontuan hartzen dira, baina norberak ez ditu iritzi horiek kritikarik gabe barneratzen.

Kanten ustez, Ilustrazioaren garaia adingabetasuna atzean uzteko eta gizakia bere kabuz pentsatzen hasteko garaia zen. Bere hitzetan, Ilustrazioari esker, pertsona bat beste baten gidaritzarik gabe erabakitzeko gai izango da. Gizakiaren irteera izango da, bere erruzko adingabetasunetik.

Arrazoimenaren erabilera publikoa eta pribatua

Kanten arabera, arrazoiaren erabilera publikoak askea izan behar du beti; erabilera pribatua, aldiz, mugatu beharra dago. Erabilera publikoa aditu den norbaitek irakurleria publikoaren aurrean egiten duena da; erabilera pribatua, berriz, hari dagokion funtzionario-kargu jakin batean zilegi zaiona da.

Hau guztia azaltzeko, hiru adibide jarriko ditugu:

1. Herrikide batek ezin dio uko egin zergak ordaintzeari (erabilera pribatua). Hala ere, herrikide horrek ez dio bere betebeharrari huts egingo, aditu gisa, zerga horien desegokitasunari buruzko bere gogoetak argitaratzen baditu (arrazoimenaren erabilera publikoa).
2. Armadako ofizialak gainetik datorkion agindua beteko du (erabilera pribatua). Hala ere, aditua denez, aginduaren helburua desegokia iruditzen bazaio, bere publikoaren aurrean aurkeztu ahal du, azken horrek epai dezan (arrazoiaren erabilera publikoa).
3. Apaizak bere elizaren arabera irakatsiko du eta eliza horrek agindutakoa beteko du, baldintza horren pean onartu dutelako (erabilera pribatua). Baina, aditu gisa, askatasuna du eliza edo erlijioa hobetzeko asmo oneko bere ideia batzuk publikoari ezagutzera emateko (erabilera publikoa).

Dena den, Kanten ustez, aditu hauek legeak bete nahi ez badituzte, euren lanpostuak uztea da duten aukera bakarra. Kantentzat, erabilera pribatuan ez dagoelako askatasunik.