Joaquín Costa eta Berrezarkuntzako Ustelkeria (1901)

1. Testuaren Sailkapena

Iturria: Lehen mailakoa.

Gaia: Politikoa da.

Egilea: Joaquín Costa da.

Jasotzailea: Irakurlea da, orokorrean espainiar guztiak.

Helburua: Espainiako agintarien ustelkeria salatzea da.

Fidagarritasuna: Dokumentua fidagarria da, bere idazkiaren pasarte bat delako.

Jatorria: Publikoa, edozein irakurlerentzat idatzita dagoelako.

Kokatze kronologikoa: 1901ean, Berrikuntza-mugimenduaren garaian, hau da, Espainiaren azken kolonien galeraren ondoren.

2. Analisia

Bi ataletan banatuta dago.

Lehenengoan, gobernua osatzen duten faktoreak aipatzen ditu: oligarkak, jauntxoak eta gobernadore zibilak.

Bigarren atalean adierazten du pertsona hauek ez direla klase gidari edo ordezkari organikoak, baizik eta gobernuko gorputz arrotzak, komisionistak edo estortsionistak. Klase kontserbatzaileak dira, hauteskundeak faltsifikatzen dituzte, sistema okerreko bidetik daramate, eta masek emandako aginteaz baliatzen dira beren nahia egiteko.

Ideia nagusiak

Sistema politikoaren ustelkeria salatzea.

Kontzeptuen azalpena

Oligarkak

Burgesia industriala, bankariak, goi mailako merkatariak...

Goi mailako jauntxoak

Landa-eremuetan eta hirietan eragina zuten pertsonak.

Gobernadore zibila

Joaquín Costaren ustez, ustelkeriaren elementu bat.

Ordezkari organiko

Usteldu gabeko hauteskundeetan herriaren borondatez aukeratuak.

Gorputz arrotza

Sistema politikoaz baliatu direnak haren espiritua errespetatu gabe.

Sistema galbidera eramatea

Aipatutakoek sistema politikoa hondamendira eramango dute beren jokabide ez-zuzenarekin.

3. Testuingurua

Kausak

Berrezarkuntzaren sistemak bi oinarri zituen: subiranotasun partekatua (Erregearen eta Gorteen artean) eta 1876ko Konstituzioa onartzen zuten alderdiak. Egia esan, bi alderdik baino ez zuten gobernatu: Cánovasen Alderdi Liberal-Kontserbadorea eta Sagastaren Alderdi Liberal Fusionista.

Cánovasen alderdiaren aldekoak ziren goi-mailako burgesia, militarrak, funtzionarioak eta latifundioen lur-jabeak. Sagastaren alderdiaren jarraitzaileak dinastiaren aldekoak ziren, baina haien ideologia aurrerakoia zen.

Sistema politiko honetatik kanpo Alfontso XII.aren monarkia onartzen ez zutenak zeuden (masa-alderdi eta erakundeak, karlistak, nazionalistak eta errepublikanoak).

Hauteskundeei zegokienez, guztiz manipulatuta zeuden. Gobernuko alderdia agortuta zegoenean, hauteskundeak aldez aurretik faltsutzen ziren oposizioko alderdiak goberna zezan. Hori posible zen tokian tokiko jauntxoen manipulazioari eta presioari esker. Politikariak edo funtzionarioak trukagarriak ziren, baina sistema honekin jauntxoek beren boterea mantendu ahal zuten zegozkien eremuetan.

Berrezarkuntzaren sistema 1876ko Konstituzioan oinarrituta zegoen, baina, errealitatean, politikoki nahiko itxia eta zentralista izan zen. Horren harira, probintzietako diputazioak berrantolatu zituen, alkateak gobernuak izendatzen zituen, zentsura indarrean jarri zuten, eta sistemaren aurkako zenbait eraso delitutzat hartzen ziren.

4. Testuaren Garrantzia

Testu honek sistema politikoaren ustelkeriaren arduradunak salatzen ditu. Haren ideologia berritzaileak kontraesan batera darama; izan ere, sistema barrutik ezabatu behar dela defendatzen du, klase neutroen eta aktiboen bitartez.

Ekonomiari dagokionez, nekazaritza zen gehien aztertu zuen arloa. Industrian ez zuen bere lana finkatu.

Iritzi pertsonala

Haren pentsamenduak ez zuen eragin handirik izan epe laburrean. Berak ez zituen lan-eremuetako langileen baldintza txarrak salatu, nekazaritzako errendimendu urria baizik. Nekazarien interesak anarkistek klandestinitatean defendatzen zituzten, greba orokorren edo atentatuen bitartez.

Ustelkeria politikoari dagokionez, gauzak ez ziren aldatu. Sistema agortuta zegoenean, Primo de Rivera jeneralak, Alfontso XIII.aren baimenarekin, diktadura ezarri zuen 1923an; baina, hiru urte igaro ondoren, diktadura desagertzean, monarkia ere desagertu zen.