Jakintza eta Zientzia: Iturriak, Motak eta Metodoak

Jakintzaren Iturriak

Gizakiak bi jakintza-iturri ditu: sentikortasuna eta arrazoimena. Sentikortasunak gauzei buruzko oinarrizko esperientzia ematen du. Arrazoimenak, berriz, hainbat jakintza-modu sortzen ditu, normalean esperientzia mota batekin lotuta (adibidez, indukzioa, dedukzioa eta hausnarketa).

Jakintza Motak

Jakintza modu askotan sailkatzen da, hau da, errealitatea atzemateko edo ulertzeko moduen arabera: jakintza arrunta, filosofikoa, zientifikoa, teknikoa, artistikoa eta erlijiosoa.

Epistemea Greziar Munduan

Greziar munduan, zientzia episteme zen, hau da, ezagutza mota gorena. Platonen iritziz, iritziaren aurkakoa zen, iritziak zentzumenen munduari buruzko ezagutza zuelako. Epistemeak, berriz, mundu ulergarri, betiereko eta aldaezinari buruzko ezagutza zuen. Aristotelesek, ordea, epistemea ezagutza beharrezkoa eta unibertsala zela zioen.

Zientziak eta filosofiak unibertsalak, beharrezkoak, aldaezinak eta betierekoak izan nahi zuten. Epistemeak gaur egungo zientziarekin zerikusi gutxi izango luke, gaur egungo zientzia natura behatu eta esperimentatzearekin lotuta baitago.

Filosofia eta Zientzia Modernoa

Filosofia zientzia izan zela uste izan da Aristotelesen garaitik. Hala ere, zientzia modernoa esperimentalki egia edo gezurra frogatu daitekeenean, ezin da gauza bera egin enuntziatu filosofikoekin. Horrek ez du esan nahi filosofia zehatza eta arrazionala ez denik, baizik eta ez dela gaur egun zientzia ulertzen dugun bezalakoa.

Zientzien Sailkapena eta Metodoak

Zientziek zientziatzat hartzeko beren aztergaia mugatu behar dute eta beren metodoa proposatu. Zientziek erabiltzen dituzten metodo motak eta aztertzen dituzten gaiak kontuan hartuta, honela banatzen dira:

Arrazoimenaren Metodo Nagusiak

• Indukzioa (osoa): Zerbait osotasunean aztertu. Adibidez, familia bat aztertu eta zein koloretakoak diren esan.
• Indukzioa (ez-osoa): Bele guztiak beltzak direla ondorioztatu, batzuk ikusita.
• Dedukzioa: Txirrina jotzen duenean, klasea amaitu dela deduzitzen dugu, lehenago txirrina jotzen zuenean klasetik irteten baikinen.

Natura Zientzietako Metodoaren Mailak

Natura zientzietako metodoak hiru maila ditu:

• Protokolozko enuntziatuak: Enpirikoki egiaztatzeko moduko fenomenoak azaltzen dituzte.
• Legeak: Enuntziatu unibertsalak dira, fenomeno batzuen portaera eta erlazio erregular nahiz iraunkorrak aztertzen dituztenak.
• Teoriak: Zientzia baten lege guztiak deduzi daitezke haietatik.