Inperialismoa: Herrialde batek beste herrialde batzuetan hartzen duen nagusitasuna

INPERIALISMO: Herrialde batek beste herrialde batzuetan hartzen duen nagusitasuna

{konkistatzailea:metropolioa}{konkistatua:kolonia} FAKTOREAK:

• Ekonomiko
• Demografiko
• Erlijioso
• Politiko
• Ideologiko
• Zientifiko

KOLONIAK:

1. Britaniar inp(kol:mundu osoan)
2. Frantziar inp(kol: afrikan)
3. Alemania eta Italiar inp(kol: afrikan+Belgikak kongo)
4. Errusia(kol:siberia)
5. Eb(kol: esp, filip, puertoriko)
6. Japonia(txina+errusiaren aurka)

Sortutako gatazkak konpontzeko: Berlingo konfer(1884-1885).

MENDERATZEKO MODUAK:

• Koloniak: kolonizatzaikearen mende eta administratuak.
• Protektoratuak: kolonizatutako herrialdearen kanpo politika eta aberastasuna kontrolatu.
• Kontzesioak: herrialde indep bateko lurraldeak.

USTIAPEN EKONOMIKOAREN ONDORIOAK:

• Garraio azpiegiturak eraiki.
• Mendebaldeko osasun ohiturak hartu.
• Gizarte tradizionalaren haustura ekarri.
• Kultura autoktonoen krisia, akulturazioa.

LEHEN MUNDU GERRA: XIXen azken eta XXen hasieraren artean bi bloke militarren arteko gatazka da. (Aliantza eta Entente hirukoitza). Alemania bateratzean:

• Frantzia isolatu
• Balkanetako oreka mantendu.

Alemaniak akordioak:

• Aliantza 2koitza/Austria-Hungariarekin
• 3 enperadoreen Ententea/Austria-Hungariako eta Errusiako inperioekin.

Nazio arteko harremanen aro berri bat hasi, bake armatua (1890-1914), honek 2 ezaugarri zituen:

• Bloke militarretan bildu
• Armamentuen norgehiagoka ekarri.

GERRAREN GARAPENA: Otomandar inperioa eta Bulgaria inperio zentralei (Alemania eta Austria-Hungaria) batu.

(Italia, Errumania, Grezia, Estatu Batuak, Txina eta Japonia Entente hirukoitza edo aliatuekin elkartu)1917: Iraultza Boltxebikea piztu zen. Erabakigarriena Estatu Batuak aliatuen alde sartu ziren. 1918: Armistizioa sinatu zuten Alemaniak eta aliatuek.

LEHEN MUNDU GERRA: 8 milioi hildako eta 21 milioi zauritu. Europako herrialdeen zorpetzea osoa altua zen.

PARISKO BAKEA: Alemaniari suspertzen ez uztea (potentzia handi ez bihurtzeko).

Botereen oreka lortzea (Balkanetan eta kolonietan gatazka posiblea). Errusia isolatua edukitzea (erregimen komunista ezarri, iraultza mundu osora kutsatzea).

LURRALDE ALDAKETAK:

• Alemania: bere koloniak itzuli, Alsazia eta Lorrena Frantziari lurraldeak itzuli.
• Austria-Hungariako inperioa: lau herrialdetan banatu zen: Austria, Hungaria, Txekoslovakia eta Jugoslavia.
• Otomandar inperioa: Siria eman zion Frantziari, Irak eta Palestina Erresuma Batuari eta beste zenbait lurralde Italia eta Greziari.
• Errumania: Transilvania lortu zuen Austria-Hungariako inperiorik.

ERRUSIAR IRAULTZAREN JATORRIA: Errusian monarkia absolutua zegoen. Nikolas II.ak estatuko boterea zeukan. Ekonomia nekazaritzan oinarritzen zen. XIX.mendearen amaieran industralizazio ahul bat zegoen. Eraikitzaileak proletariotzaren hazkundea. Indar politiko klandestinoak:

• Alderdi Sozialista Iraultzaileak: lurren kolektibizazio defendatzen zuen (Kerensky).
• Alderdi Demokrata Konstituzionalistak: tsarrari absolutismoari aurre egin.
• Errusiako Langile Alderdi Sozialdemokratak:

1905eko IRAULTZA: Tropa japoniarrek armada garaitu zuten, ekonomia krisia eraginez. Igande Odoltsua: Japoniako kontrako gerra ekonomia eskasiaren eragina. Hau, tsarrak agindutako errepresioa zen.

1917ko IRAULTZAK ETA GERRA ZIBILA ERRUSIAN 1917ko 25ean: Greba orokorra, 27an behin-behineko gobernua sortu. Irailean: estatu kolpea jasan zuen (Kornilov burua zuen armanako alderdi kontserbadorea) 1917ko URRIKO IRAULTZA: Boltxebikeak bultzatu zuten Lenin eta Trosky) eta boterea hartu zuten. Errusiako gerra: armada zuria eta armada gorriaren artean zegoen.