Ingurumen Zientzien Oinarriak eta Sistemen Teoria

Prozedurak eta Ereduak

Zientziaren arlo askotan, modelo edo ereduen prozedura erabili izan da prozesu konplexuak ikertzeko. Eredua errealitatearen adierazpen sinplifikatua da, ulertze- eta ikertze-lanak errazteko asmoz egina.

Ikuspuntu holistikoaren edo globalaren arabera, beharrezkoa da hainbat diziplinaren parte-hartzea, hala nola biologia, geologia, fisika, kimika eta matematika.

Sistemen Teoria

Sistema deritzo elkarri eragiten dioten elementu edo osagaien multzoari. Ingurumen-zientzien ikerketan ikuspegi holistikoa da nagusi; beraz, metodologia egokiena Sistemen Teorian oinarritutakoa izango da.

Sistemak bi ikuspuntutik azter ditzakegu:

Kutxa Beltza

Ez dugu sistemaren barrualdea aztertzen, baina bai sistemak beste sistemekin dituen elkarrekintzak eta harremanak. Hainbat eredu bereizten dira:

• Sistema irekia
• Sistema itxia
• Sistema isolatua

Lege Termodinamikoak

• 1. Legea: Energia konstantea da.
• 2. Legea: Sistema baten ordena handitzeko, bere inguruko sistemaren ordena txikitu egin beharko da.

Kutxa Zuria

Sistema barruko azpisistemen arteko harremanak lantzen dira. Erlazioen arabera, hainbat diagrama kausal sortzen dira:

• Erlazio bakunak: Aldagai baten aldaketak beste aldagai bati eragiten dionean.
• Erlazio konplexuak: Aldagai baten aldaketak beste aldagai bati eragiten dionean eta beste horren aldaketak lehenengoari eragiten dionean (feed-back edo atzeraelikadura).

Baliabide Naturalak

• Berriztagarriak: Eguzki-energia, olatuak, mareak, korronteak eta haizea.
• Berriztagarri izan daitezkeenak: Aire garbia, ur garbia, animaliak eta landareak.
• Berriztaezinak: Erregai fosilak, mineral metalikoak, mineral ez-metalikoak eta lur emankorra.

Ingurumen-inpaktuak

Lurreko edozein sistematan gizakiaren jarduerak sortutako edozein aldaketari esaten zaio ingurumen-inpaktua. Inpaktua positiboa edo negatiboa izan daiteke.

Arrisku-faktoreak

• Arriskugarritasuna: Larritasunak kaltegarri bihur dezakeen fenomeno jakin bat denbora-tarte eta toki jakin batean gertatzeko probabilitatea. Hiru faktore hartu behar dira kontuan: larritasuna, berragertze-denbora eta banaketa geografikoa.
  Hainbat eratara adieraz daiteke: zenbakien bidez; handia, ertaina edo txikia terminoen bidez; eta arriskugarritasun-mapen bidez.
• Esposizioa: Arriskupean dauden pertsona eta ondasunen kantitatea.
• Zaurgarritasuna: Gertaera batek esposizioan egondakoengan eragin dituen heriotzen edo kalte materialen ehunekoa, bateko zenbatean adierazita; 0 eta 1 balioen artean egoten da.