Iberiar Goi Lautadaren Kanpoaldeko Unitateak: Ebro eta Guadalquivir Sakonuneak
Iberiar goi lautadaren kanpoaldeko unitateak
1 Sakonuneak
Iberiar goi lautadaren kanpoaldeko sakonuneak Ebro eta Guadalquivir ibaienak dira. Biak forma triangularreko arroak dira, eta Era Tertziarioan eratu ziren mendikate alpetarrekin batera. Ondoren, Era Tertziarioko eta Kuaternarioko lodiera handiko sedimentuekin bete ziren; izan ere, subsidentzia arroak dira, haien hondoak pixkanaka hondoratu baitziren Tertziarioan. Gaur egun, ia horizontalak dira erliebe horiek.
Ebroren sakonunea. Pirinioekiko paraleloa da, eta mendikate horrek, Iberiar sistemak eta Kataluniako kostaldeko mendikateek ixten dute. Antzinako Ebroko mendigunea egon zen lekua hartzen du: higadurak gogor eragin zionez gero, hondoratu egin zen, inguruko mendikateak altxatzen ziren bitartean. Hasieran sakonunea itsasoak hartu zuen, baina gero itxi egin zen, eta aintzira handi bat bihurtu zen Era Tertziarioaren amaierara arte. Garai horretan, Ebro ibaiak itsasorainoko bidea ireki zuen Kataluniako kostaldeko mendikateetan zehar. Ondorioz, itsasoko eta kontinenteko materialak ditu, gogortasunaren eta klimaren lehortasunaren arabera.
Pirinioen eta Iberiar sistemaren mendi magalak kanpoko mendilerroen eta sakonunearen erdigunearen arteko makurdura arineko lurrak dira. Konglomeratuz osatuta daude; hau da, erliebe menditsuetatik ibaiek garraiatutako material lodi eta gogorrez. Haietan, batez ere Pirinioetako mendi magaletan, higadurak mailoak eta mendi hobiak sortu ditu. Mailoak harrizko dorreak dira, haustura bertikalen ondorioz eratuak. Mendi hobiak material bigunagoetan eratutako sakonuneak dira; txikiak edo handiak izan daitezke.
Sakonunearen erdialdeko estratuak horizontalak dira, eta kareharri gogorrak buztin, marga eta igeltsu bigunekin txandakatzen dira. Kareharria dagoen lekuetan, mahaiz edo goi lautadaz osatutako erliebeak eratzen dira; material biguna dagoen lekuetan, berriz, badlandsak, eremuen lehortasunagatik.
Guadalquivirren sakonunea. Mendikate Betikoekiko paraleloa da, eta horien eta Sierra Morenaren eta Ozeano Atlantikoaren artean dago. Hasieran itsasoaren lotura zuen. Ondoren, kostaldeko aintzira edo albufera bihurtu zen, eta azkenik, lohiz bete eta padura zingiratsu bihurtu zen. Buztinak nagusi direnez gero, erliebea landazabal uhindu samarrez osatuta dago. Kareharri mantuak sortzen direnean, mahaiak, muino lekukoak edo mendixkak eratzen dira.