Hiri Kontzeptua eta Urbanizazio Prozesuaren Etapak
Hiri Kontzeptua eta Definizio Irizpideak
Hiria definitzeko bi irizpide nagusi erabiltzen dira:
1. Irizpide Kuantitatiboak (Estatistikoak)
Biztanle kopurua dute oinarri. Espainian, Estatistika Institutu Nazionalaren (INE) arabera, 10.000 biztanletik gorako udalerriak hiriak dira.
2. Irizpide Kualitatiboak
Ezaugarriak oinarri hartuta definitzen dute hiria. Hauek dira nagusiak:
- Irizpide Morfologikoak: Hirien itxura formala.
- Irizpide Funtzionalak: Jarduerak (industria eta zerbitzuak).
- Irizpide Soziologikoak: Hirien gizarte dibertsitatea.
- Irizpide Espazialak: Hirien espazioaren antolaketa.
Urbanizazio Prozesuaren Etapak
1. Industria Aurreko Urbanizazioa (XIX. mendera arte)
Hiriak sortu zirenetik industrializazioa hasi arte luzatzen da (XIX. mendea).
Ezaugarri nagusiak:
- Urbanizazio tasa (hiriko biztanleriaren %) urria eta egonkorra zen. Hiriko eta landako biztanleen hazkundea paraleloa zen.
- Urbanizazioari mesede egiten zioten faktoreak: ekonomiko-militarrak, politiko-administratiboak, ekonomikoak, erlijiosoak eta kulturalak.
Etapak:
a) Antzinaroa
K.a. IX. eta VIII. mendeetan, feniziar eta greziarren eskutik sortu ziren Espainiako lehen hiriak, baliabide mineralak, nekazaritzakoak eta eskulangintzakoak ustiatzeko. Erromanizazioa K.a. III. mendean hasi zen, eta hiri asko sortu ziren (adibidez, Bartzelona, Zaragoza, Sevilla eta Valentzia). Hiri horiek eginkizun politiko-militarrak, administratiboak eta ekonomikoak zituzten. Erromatarrek hiri-sarea sortu zuten merkataritza eta kontrol militarra errazteko.
b) Erdi Aroa
- Espazio Musulmana: Hiri berriak sortu zituzten (Murtzia, Almeria eta Madril).
- Espazio Kristaua: Hasieran iparraldeko mendi ingurura mugatu zen, eta hiriko bizitza eskasa zen. X. mendean, Errekonkistarekin eta lurralde birpopulatzearekin, udalerriak sortu ziren. XII. eta XIII. mendeetan urbanizazioak gora egin zuen.
c) Aro Modernoa
- XVI. mendea: Hiri hazkundea egon zen, biztanleria hazi zelako.
- XVII. mendea: Urbanizazioa gelditu egin zen krisiaren ondorioz.
- XVIII. mendea: Urbanizazio prozesua suspertu egin zen.
2. Industriaren Aldiko Urbanizazioa (1850-1975)
XIX. mendean hasi eta 1975eko krisi ekonomikoagatik luzatu zen.
Ezaugarri nagusiak:
- Urbanizazio tasak hazkunde handia izan zuen.
- Hazkundeari mesede egin zioten faktoreak: administratiboak eta ekonomiko-sozialak.
Etapak:
- XIX. mende erdialdera arte: Pilaketa demografikoa txikia zen, industria ahula.
- XIX. mende erditik Gerra Zibilera: Hirietan hazkunde nabarmena.
- Gerra Zibila eta Gerraostea: Hirien hazkundea geldiarazi zen (hornidura arazoak). Biztanleria landan geratu zen. Oinarrizko industria sustatu zenez, Madril, Bartzelona eta Bilbo hazi ziren.
- Garapenaren Etapa: Hazkunde ekonomiko eta hiri-hazkunde handiko aldia.
3. Industri Osteko Urbanizazioa (1975etik aurrera)
1975eko krisian urbanizazio prozesuan aldaketa nabarmenak gertatu ziren:
- Urbanizazio Tasa: Hazkunde dezeleratua (motelduta). Arrazoiak: hazkunde demografiko gutxi, nekazaritza exodoa gelditzea eta berrantolaketaren ondorioz.
- Faktoreen Aldaketa: Industriak pisua galdu zuen, eta jarduera tertziarioek garrantzia lortu zuten.
- Hazkunde Demografikoa: Hirietan pilatuta egoteari utzi zion, baina hiriak inguru urbanizatuetara hedatzen jarraitu zuten.
Bilakaera:
- 1980ko hamarkada: Hiri handien hazkunde absolutua gelditu zen.
- 1990eko hamarkadaren erdialdetik aurrera: Hazkundeak gora egin zuen berriro, atzerriko immigrazioa eta jaiotze-tasa handitu zirelako.