Gizarte Zibila eta Herritartasuna: Ikuspegi Modernoa
Gizarte Zibil Berria
Gaur egun suspertzen ari da, baina ez azaldutako bi tradizioetarako zuen zentzu berean. Gizarte zibilari buruzko beste ikuskera bat dugu: ez du merkatuko mekanismoak soilik zuzendu behar, bestela indartsuenaren legea bailitzateke nagusi. Ez da erabat burokratizatutako estatuaren esklabo, horrelakoetan aldez aurretik mugatzen baita askatasun eta ekimen oro.
Gizarte zibila gizartearen beste dimentsio bat da, hainbat elkartek eta harreman-sarek osatutakoa: familia, elizak, lagun taldeak, kultura- edo bizilagun-elkarteak eta nazioarteko gizarte-erakundeak. Elkarte horiek guztiak maitasun-loturen, erlijio-fedearen, laguntasunaren edo proiektu komun ez-politikoen ondorioz sortu dira.
Bi ikuskera nagusi
- John Keane: Estatuaren esparrukoa ez den gizartearen dimentsioa da. Botere ekonomikoa bere funtzionamenduaren elementuetako bat da.
- Gizarte zibila bereizita: Bai estatu-boteretik, bai botere ekonomikotik ere. Elkarlanerako eremua da, estatuaren hertsadurarik eta interes ekonomikorik gabekoa, eta elkartasun-loturek baino ez dute zuzentzen.
Hurrengo arazoa gizarte zibilaren eta estatuaren arteko lotura zehaztu beharra litzateke. Irtenbidea aurkitzeko, puntu hauek proposatzen dira:
- Gizarte zibilak legitimatzen du, ez beste inork, botere politikoa.
- Gizarte zibilari dagokio estatua kontrolatzea eta boterea zein helburutarako erabiltzen duen gogoraraztea.
- Ezinbestekoa da estatuaren hertsadurarik gabeko eremu publikoa eratzea, gizarte zibilak askatasun osoz eztabaida ditzan herri-arazoak.
- Gizarte zibilak estatuarekiko autonomoa izan behar du.
- Gizartearen benetako nahia adierazteko gai izango den iritzi publiko independentea sustatu behar da.
- Gizarte zibilak bere gain hartu behar ditu dagozkion erantzukizunak, estatua ez baita herri-arazoak konpondu behar dituen bakarra.
Baina hori guztia ezinezkoa da, baldin eta elkartasuna eta erantzukizuna oinarri izango dituen etika indartzen ez bada gizarte zibilean.
Herritarrak eta Estatua
Herritartasunaren sustraiak greziarrak eta erromatarrak dira. Gaur egungo herritar kontzeptua XVII-XVIII. mendeetan sortu zen, Frantziako, Ingalaterrako eta Amerikako iraultzetatik eta kapitalismotik abiatuta. Erdi Aroan sortu zen berezko eskubide kontzeptua: gizaki guztien eskubideak adierazten zituzten kontzeptu horren bidez. Eskubide horiek babesteko, beste mota bateko komunitate politikoa ezarri zen: estatu nazional modernoa. Erakunde horrek estatuko kideen bizia, segurtasuna eta jabetzak defendatu behar zituen. Estatu nazional modernoa sortu zenean hasi zen eratzen gaur egungo herritar kontzeptua.
Herritar kontzeptua estatu nazionala terminoaren bi aldeekin lotuta zegoen: estatu eta nazio aldeekin. Nikolas Makiavelok erabili zuen lehenengoz estatu kontzeptua. “Stato” hitza erabili zuen erakunde egonkorra, ezarritako sistema, izendatzeko; hau da, kargudunak edo burokrazia eta gobernaria izendatzeko. Jean Bodin pentsalariak autonomia, erlijio-ordenarekiko neutraltasuna eta botere absolutua eman zion XVI-XVII. mendeetako estatu absolutistari, subiranotasun kontzeptuaren bidez.
Estatu bateko herritarrak estatu horretako eskubide osoko kideak dira, baina badira estatu bateko kide izateko beste modu batzuk: langile gonbidatua izatea, egoitza-baimena lortzea edo iheslaria izatea. Estatu bateko herritarrek dute herrialde horretako nazionalitatea. Nazionalitatea legezko egoera bat da; horren bidez, nazioarteko zuzenbideak onartutako estatu bateko kide egiten da pertsona bat, estatu horri atxikitzen zaio.
Herrialde bakoitzeko ohituren arabera, ezaugarri pertsonal hauetako bati lehentasuna ematen zaio, jaiotzeari nazionalitatea aitortzeko:
- Ius Soli (lur-eskubidea): Lurraldean jaiotzen dena herritartzat hartu behar da.
- Ius Sanguinis (odol-eskubidea): Gurasoen nazionalitateak du lehentasuna.
Subjektuaren borondatea hartzen da kontuan nazionalitateari eusteko edo nazionalitatea aldatzeko. Subjektuaren borondateak ez ezik, estatu horretako gainerako herritarren borondateak ere badu garrantzia, aldaketak onartzeko edo ukatzeko. Jaiotzean hartutako nazionalitatea aldatu egin daiteke, pertsona batek esplizituki uko egiten badio bere nazionalitateari eta beste nazionalitate bat hartzen badu.