Gizakiaren Bilakaera: Biologia, Kultura eta Filosofia
Gizakia: Bukatu Gabeko Erronka
Gizakia bukatu gabeko erronka bat da; bere espeziea arazo bihurtu duen lehen espezie auto-kontzientea da, eta filosofiaren bidez bere burua ulertu nahi du.
Eboluzioaren Teoriak: Neo-darwinismoa eta Soziobiologia
Neo-darwinismoa Darwinen eta Mendelen teorien batura da:
- Darwin – Hautespen naturala: Aldaketa biologiko eraginkorrenak bakarrik mantentzen dira.
- Mendel – Mutazio aleatorioak: Mutazioak gerta daitezke eta ingurunera egokitutako geneak heredatu daitezke.
Soziobiologia (E. O. Wilson): Jokabide sozialak (bikotekidea aukeratzea, elkartasuna…) determinazio biologikoagatik azaltzen dira; helburua taldearen geneak kontserbatzea da (adibidez, inurritegia).
Teoria ez-determinista: Garuna handitu da jarduera teknologiko, sozial eta kulturalengatik; eboluzioa denboran zehar hartutako erabaki kontzienteen ondorioa da.
Hominizazioa eta Humanizazio Prozesua
- Hanka-bikotasuna: Bizkarrezurraren aldaketa dakar.
- Eskuak askatzea: Ehiza, borroka eta eraikuntza ahalbidetu zituen, burmuinaren konplexutasuna handituz.
- Barailaren aldaketak: Hizkera garatzea ahalbidetu zuen.
- Garuna hirukoiztea: Australopithecus-etik Homo sapiens-era igarotzea.
- Tresnak fabrikatzea: Kultura transmititzeko bidea.
- Hizkuntza: Hitzak sinboloak dira (esanahia eta ideiak lotzen dituzte).
Kulturaren Ondorioak eta Izaera
Kulturak hiru ondorio nagusi ditu:
- Biluztasuna, ahulezia eta heldutasun arazoak gainditzea.
- Naturarekiko menpekotasunetik askatzea.
- Kolektiboki identifikatzea.
Giza ezaugarrien sailkapena:
- Naturalak (genetikoak): Gosea, lo-beharrak.
- Kulturalak (ikasitakoak): Ohiturak, zaletasunak.
- Natural + kulturalak: Generoa, orientazio sexuala.
Gizakiaren Ikuspegi Filosofikoa Historian Zehar
Antzinarotik Aro Modernora
Antzinaroko filosofia (Atenas, K.a. V. mendea): Gizakia lehen aldiz aztergai bihurtu zen, giza izaera unibertsala definitzeko helburuarekin.
- Platon: Ikuspegi dualista zuen; arima (mundu ideala: ongia, egia, perfekzioa) eta gorputza (mundu sentikorra: plazerra, desira) bereizten zituen, gorputza arimaren espetxea dela esanez.
- Sofistak: Ez dago gizakiaren definizio unibertsalik; kultura bakoitzak bere arauak ditu.
- Erdi Aroko filosofia: Kristautasunari lotua; gorputz materiala eta arima jainkozkoa bereizten dira.
- Immanuel Kant: Gizakia animalia arrazionala da. Ez gara makinak, hausnartu dezakegu eta askatasuna dugu jokabide kontzienteak aukeratzeko.
Azalpen Mitologikoa vs. Filosofikoa
- Mitologikoa: Asmakizun fantastikoak eta izaki magikoak; ahozko transmisioa; kausarik gabea; animismoa (naturaren jainkotzea); magia (erritualak, konjuruak); eta akritikoa (mitoak eztabaidaezinak dira).
- Filosofikoa: Errealitatearen azalpen logikoa eta egiaren bilaketa; idatzizko transmisioa; fenomenoek kausa naturalak dituzte; lege unibertsalak; zientifikoa (natura kontrolatzen saiatu ezagutzaren bidez); eta kritikoa (dena eztabaidagarria da frogatu arte).