Giza Nutrizioa eta Arnas Aparatua: Funtzionamendua, Osasuna eta Gaixotasunak

Giza Nutrizioa

Nutrizioa deritzo elikagaiak mantenugai bihurtzeko, mantenugai horiek zelula guztietara garraiatzeko eta sortutako hondakinak kanporatzeko prozesuen multzoari.

Arnasketa zelularra: O₂ + gluzidoak = CO₂ + H₂O + energia.

Digestio Aparatua

2 atal:

• Digestio-hodi luzea.
• Jariakinak hodi horretan isurtzen dituzten guruin erantsiak.

Digestio Hodia

Sabelean dago, ahoan hasi eta uzkian amaitu. 4 geruza zentrokide ditu:

1. Mukosa: epitelioz eta zelula jariatzailez eratuta dago.
2. Submukosa: ehun konektiboz eratuta dago.
3. Muskularra: muskulu-ehun leunez eratutako 2 geruza: barnekoa eta azalekoa.
4. Serosa: ehun konektiboz eratuta dago.

Ahoa, faringea, hestegorria, urdaila, heste mehea, heste lodia eta uzkia ere hartzen ditu.

Arnasbideak

Sudur-hobiak, faringea, laringea, trakea, bronkioak eta bronkioloak.

Sudur Hobiak

• Pituitario gorria: eremu baskularizatua eta mukia jariatzen du.
• Pituitario horia: usainak hautematen ditu.

Faringea

Ahoarekin eta hestegorriarekin konektatuta, sudur-hobiak koanarekin, belarriak Eustakioren tronparekin, laringea glotisarekin.

Amigdalek mikroorganismoetatik babesten dute.

Laringea

Ahots-kordak daude, soinua egiten dute.

Trakea

Kartilagozko hodia, epitelioz estalita, mukia jariatzen du.

Bronkioak

Kartilagozko 2 hodi, bronkioiden amaieran bronkioloak.

Bronkioloak

Zaku albeolarretaraino iristen dira, albeoloz osatuta, globo itxura, kapilarrez inguratuta.

Birikak

• Eskuineko birika 3 zati: lobulu.
• Ezkerreko birika 2 zati, 2 mintzez estalita.

Kanpo Arnasketa

Arnasketa zelularra edo barne arnasketa mitokondrioetan egiten da. Kanpo arnasketa O₂ arnastu eta CO₂ kanporatu, arnas aparatua eta zirkulazio-sistema garatzen du.

Gas Trukea

Albeoloetan garatzen da, difusioz.

HbO₂ - hemoglobina, globulu gorrien proteina.

Birika Aireztapena

Arnasa hartu eta kanporatu, 2 fase:

1. Arnasgora: bular-kaiolan, diafragma uzkurtu, airea arnastu.
2. Arnasbehera: bular-kaiola txikitu, diafragma lasaitu, airea kanporatu.

Gaixotasunak

Arnasbideei eragin:

• Faringitisa = faringea handitu + birusak.
• Bronkitisa = bronkioak handitu + tabakoa, poluzioa.

Birikiei eragin:

• Enfisema = birikiaren azalera murriztu + tabakoa.
• Birikietako minbizia = tumorea + tabakoa.

Ohitura Osasungarriak

• Sudurretik arnastea.
• Ariketa fisikoa egitea.
• Ez erretzea.
• Kutsadura atmosferikoa murriztea.