Metabolismoa, izaki bizidunen sailkapena, zelula-organuluak eta biomolekulak: laburpen eskematikoa

Laburpena

Dokumentu honek biologia zelularreko oinarrizko gaiak laburbiltzen ditu: metabolismoa eta nutrizio motak, fotosintesiaren faseak, izaki bizidunen sailkapena eta forma ez-zelularrak. Halaber, zelularen organuluen funtzioak eta gluzidoen, lipidoen eta proteinen egitura eta eginkizunak azaltzen ditu.

Funtsezko puntuak

Metabolismoa zelularen barruan gertatzen diren erreakzio kimikoen multzoa da, entzimek katalizatua.
Autotrofoek elikagai organikoak sintetizatzen dituzte; heterotrofoek beste izaki bizidunen elikagai organikoak hartzen dituzte.
Fotosintesiaren fase argitsua tilakoideen mintzean gertatzen da eta fase iluna kloroplastoen stroman.
Mitokondrioak molekula organikoen oxidazioa egiten du eta kloroplastoak fotosintesia.
Gluzidoak (C, H, O) monosakaridoetan, disakaridoetan eta polisakaridoetan sailkatzen dira.
Proteinak aminoazidoz osatuak daude, lotura peptidikoen bidez, eta egitura, garraioa eta defentsa bezalako funtzioak betetzen dituzte.

Frogatu zeure burua

Metabolismoa eta Nutrizioa

Metabolismoa: Zelularen barruan gertatzen diren eta energia lortzea helburu duten erreakzio kimikoen multzoa da. Prozesu hauek entzima espezifikoen bitartez katalizatzen dira, ibilbide metabolikoen bidez kateatuz eta erredox (oxidazio-erredukzio) prozesuak erabiliz.

Nutrizio motak

Autotrofoak: Ingurunetik elikagai ez-organikoak hartu eta euren elikagai organiko propioak sintetizatzen dituzte.
Heterotrofoak: Beste izaki bizidun batzuetatik lortutako elikagai organikoak hartzen dituzte.

Fotosintesiaren faseak

Fase argitsua: Kloroplastoetako tilakoideen mintzean gertatzen da.
Fase iluna: Kloroplastoen stroman gertatzen da.

Izaki Bizidunen Sailkapena

Zelula anitzeko izaki bizidunak

Talo motakoak: Alga eta onddoak.
Briofitoak: Goroldioak (talo briotikoa).
Landare kormofitoak: Kormo motakoak.
Animaliak: Zelula, ehun, organo eta organo-sistema mailakoak.

Forma ez-zelularrak

Birusak: RNA edo DNA eta kapsidea dituzte (biluziak, estalkidunak edo konplexuak).
Biroideak: RNA molekulak.
Prioiak: Proteinak.
Plasmidoak: DNA molekulak.

Zelularen Organuluak

Erribosomak: Proteinak sintetizatzen dituzte.
Zentrioloak: Zelula zatiketan ardatz akromatikoaren eraketan parte hartzen dute.
Mikrotubuluak eta filamentuak: Zitoeskeletoa osatzen dute.
Lisosomak eta peroxisomak: Makromolekulen digestioa eta oxidazioa egiten dute.
Bakuoloak: Elikagaiak eta hondakinak biltegiratzen dituzte.
Erretikulu Endoplasmatikoa (EE): Molekulen garraio eta sintesirako mintz-sarea.
Golgi aparatua: Molekulen sintesian eta garraioan parte hartzen duten besikuluen multzoa.
Nukleoa: DNA gorde, erreplikazioa eta RNA sintesia egiten dira.
Mitokondrioa: Molekula organikoen oxidazioa.
Kloroplastoa: Fotosintesia egiten du.

Biomolekulak

Gluzidoak (C, H, O)

Monosakaridoak: Glukosa (erregai nagusia), fruktosa, erribosa (RNA) eta erribulosa (fotosintesia).
Disakaridoak (O-glukosidiko lotura): Maltosa (glu+glu), laktosa (glu+galak), sakarosa (glu+fruk).
Polisakaridoak: Almidoia, glukogenoa eta zelulosa.

Lipidoak (C, H, O, P)

Saponifikagarriak: Gantz-azidoak (aseak eta asegabeak) eta argizariak.
Konplexuak: Glukolipidoak (mintz plasmatikoaren osagai) eta fosfolipidoak (anfipatikoak).

Proteinak (C, H, O, N, S, P)

Aminoazidoz osatuak, lotura peptidikoen bidez. Funtzioak: egitura, biltegiratzea, garraioa, defentsa, uzkurdura eta hormona-funtzioa.

Ohiko galderak

Zer da metabolismoa?

Metabolismoa zelularen barruan gertatzen diren eta energia lortzea helburu duten erreakzio kimikoen multzoa da. Prozesu hauek entzima espezifikoek katalizatzen dituzte.

Zein da autotrofoen eta heterotrofoen arteko desberdintasuna?

Autotrofoek ingurunetik elikagai ez-organikoak hartu eta euren elikagai organiko propioak sintetizatzen dituzte. Heterotrofoek, berriz, beste izaki bizidunen elikagai organikoak hartzen dituzte.

Non gertatzen dira fotosintesiaren faseak?

Fase argitsua kloroplastoetako tilakoideen mintzean gertatzen da, eta fase iluna kloroplastoen stroman.