Giza Natura, Kultura eta Historizitatea: Osagaiak eta Ezaugarriak

Natura Gizakiaren Baitan: Jatorrizko eta Eskuratutako Jokabideak

Gizakiaren baitan, animalia batzuek natura itxia dute (senen arabera), zenbait animaliak ikasteko gaitasuna duten bitartean. Gizakiok, ordea, natura irekia dugu; bizitzan zehar eraikitzen dugu kultura eta historia, askatasunari esker. Ondorioz, gizakiok jatorrizko eta eskuratutako osagaiak ditugu gure naturan:

Jatorrizko Osagaiak

Ezaugarriak:

• Senezkoak.
• Egonkorrak.
• Heredagarriak.
• Gure nahimenak ez du parte hartzen.
• Oinarrizko beharrak asetzen dituzte.

Adibideak:

• Osagai biologikoak (gorputzaren organoak).

Giza Naturaren Eskuratutako Osagaiak

Ezaugarriak:

• Adimenean eta erabaki askeetan oinarrituak.
• Aldakorrak.
• Izaera pertsonala dute.
• Nahimenak parte hartzen du.

Adibideak:

• Pentsaerak.
• Nortasunak.
• Ohiturak (gustuak).
• Gizarte antolaketa.
• Ezaugarri kulturalak.

Natura eta kultura guztiz elkartuta daude.

Kultura

Kultura gizakiak gizarte batean bereganatzen dituen ezagutzak, sinesmenak, morala, ohiturak, legeak eta beste hainbat gaitasun biltzen dituen konplexu bat da.

Ohiturak

• Gizarte batean portaera egokitzat onartuta dauden ekintzak.
• Belaunaldiz belaunaldi errepikatzen eta transmititzen dira.

Tradizioak

• Ohituren artean garrantzitsuenak dira.
• Herriaren ongizatea dute helburu; horregatik, tradizioek portaerak agintzen, debekatzen eta kontrolatzen dituzte.
• Haien artean sartzen dira "tabu" gaiak (adibidez, intzestua).

Balioak

• Ideia abstraktuak dira, giza portaera ontzat hartzen dutenak.
• Hala nola: justizia, askatasuna, maitasuna...
• Binaka agertzen dira: positiboa eta negatiboa (adibidez, maitasuna/gorrotoa).
• Garaiz garai aldatzen dira.

Sinboloa eta Hizkuntza

• Sinboloa: Beste zerbaiten ordezko gisa balio duen edozein gauza. Kontzeptu abstraktuak ulertzeko erabiltzen da.
• Hizkuntza: Sinboloen bidez erabiltzen da, eta sinbolorik garrantzitsuena da. Gizakiok bakarrik erabiltzen dugu.

Instituzioak

• Erakundeak dira: familia, erlijioak, estatua, etab.
• Portaera arauak ezartzen dituzte.

Legeak

• Politikoek onartzen dituzte.
• Obeditzera behartuak gara, derrigorrezkoak dira.
• Legeak garai batetik bestera egokitzen dira.

Historizitatea eta Historizismoa

Gizakiaren giza natura bukatugabea da; beraz, gure bizitzak zeregin bat du.

Historizismoa joera muturrekoa eta erradikala da. Honela dio Ortega y Gasset filosofoak: "Gizakiak ez du naturarik, historia baizik." Hau da, gure "Ni"-a eraikitzeko mugaezinezko aukerak ditugu bizitzan zehar; gizakia ez da finkoa, mugagaitza baizik.

Horretarako, gure iragana (oroimena) aztertu, ulertu eta interpretatzen jakin behar dugu, baita orainaldia (kontzientzia) eta etorkizuna (irudimena, zerbait gertatuko dena imajinatzea) ere.