Frankismoa 1940-50eko Hamarkadetan: Autarkia eta Errepresioa

Frankismoaren sendotzea (1940-1950)

Erregimenaren oinarri politikoak

1940ko hamarkadan, Francoren diktadurak bere egitura politikoa finkatu zuen, demokrazia itxura faltsua ematen saiatuz. Horretarako, funtsezko hainbat lege onartu ziren:

• Gorteak Eratzeko Legea: Gorteak sortu ziren, baina haien kideak (prokuradoreak) Frankok berak aukeratzen zituen falangisten, sindikatu bakarreko kideen, elizgizonen eta armadaren artean.
• Espainiarren Forua: Herritarren betebeharrak eta eskubideak zehazten zituen, baina betiere erregimenaren printzipioen menpe eta katolizismoa erlijio ofizial gisa ezarriz.
• Erreferendum Nazionalaren Legea: Frankori lege garrantzitsuenak herriaren kontsultara eramateko aukera ematen zion, nahiz eta erreferendumak erabat manipulatuak izan.
• Ondorengotzari buruzko Legea: Espainia monarkia gisa definitzen zuen, baina erregerik gabe. Frankok bere ondorengoa izendatzeko eskubidea gordetzen zuen. Don Juan Borboikoak, tronurako oinordeko legitimoak, monarkia konstituzionala defendatzen zuen.

Frankok botere guztiak bereganatu zituen: estatuburua, gobernuburua, alderdi bakarreko buruzagia eta botere legegilearen jabea zen. Erregimena hiru zutabe nagusitan oinarritzen zen:

1. Armada: Ordena publikoa mantentzeaz eta erregimena defendatzeaz arduratzen zen.
2. Eliza: Hezkuntzaren eta gizartearen moralaren kontrola zuen.
3. Falangea: Politikaz eta ideologia ofizialaz arduratzen zen, gizartea kontrolatuz.

Gainera, zentsura zorrotza ezarri zen, kultur garapena nabarmen pobretuz.

Ekonomia: Autarkiatik irekierara

Autarkiaren garaia (1940ko hamarkada)

Erregimenak autarkian oinarritutako eredu ekonomikoa ezarri zuen, hau da, kanpoarekiko mendekotasunik gabeko ekonomia autosufizientea. Nazioarteko isolamenduak eta eredu horren porrotak ondorio larriak ekarri zituen:

• Goseteak eta elikagaien eskasia.
• Nekazaritzaren gainbehera.
• Pobrezia orokortua.
• Prezioen gorakada eta inflazioa.
• Merkatu beltzaren (estraperloa) sorrera.

Industria sustatzeko, enpresa publikoak sortu ziren, hala nola INI (Industria Institutu Nazionala).

Nazioarteko testuinguru berria (1950eko hamarkada)

Nazioartean, Gerra Hotzaren testuinguruak Frankoren erregimenari mesede egin zion. Frankoren antikomunismoa zela eta, bloke kapitalistak, AEB buru zuela, Espainiarekin harremanak hobetu zituen. Horren truke, Espainiak base militarrak ezartzen utzi zion AEBri bere lurraldean, eta, ondorioz, dirulaguntzak jaso eta Nazio Batuen Erakundean (NBE) berriro onartua izan zen. Hurbilketa horri esker, teknokratak sartu ziren gobernuan, ekonomia liberalizatzeko helburuarekin, baina sistema politikoa aldatu gabe.

Errepresioa eta oposizioa

Diktaduraren aurka zeuden milaka pertsonak erbestera joan behar izan zuten. Errepresioa oso gogorra izan zen: kartzela-zigorrak, torturak, jipoiak eta milaka preso politikoren exekuzioak. Beldurra gizartean nagusitu zen, eta hezkuntzan zein unibertsitatean "garbiketak" egin ziren, erregimenaren aurkako irakasleak kanporatuz.

Oposizioaren antolakuntza

• 1940ko hamarkada: Oposizio armatua sortu zen, batez ere anarkistek eta komunistek antolatutako gerrillen bidez: makiak. Landa-eremuetan eta mendialdeetan jardun zuten. Frantziatik emititzen zuen Radio Pirenaica irrati klandestinoa ere garrantzitsua izan zen.
• 1950eko hamarkada: Oposizioak klandestinitatera jo zuen. Langileen grebak eta ikasleen protestak ugaritu ziren, lan-baldintza hobeak eta demokrazia eskatzeko.