Filosofiaren Oinarriak: Presokratikoak eta Kontzeptu Nagusiak

Filosofia eta Erlijioa

Filosofiak arrazoia eta argumentazio kritikoa eskatzen ditu, ez fedea. Ez da salbazio-jakintza bat, errealitatea ulertzeko jakintza bat baizik. Filosofian ez dago dogmarik, ezta liturgia-erriturik ere.

Filosofiaren eta Literaturaren arteko desberdintasunak

• Filosofia: Koherentzia logikoa erabiltzen du, errealitatea benetan azaltzeko. Zientzia bat da, errealitate osoaren mundu-ikuskera batean integratzeko helburua duena.
• Literatura: Estetikoa da, ez da zientziaz kezkatzen, arreta singularra ipintzen du.

Filosofo Presokratikoak: Monistak eta Pluralistak

Filosofiaren hastapenetan, bi talde nagusi bereizten ziren:

Monistak

Tales, Anaximandro, Anaximenes, Heraklito, Pitagorikoak eta Parmenides.

Pluralistak

Enpedokles, Atomistak eta Anaxagoras.

Mileto Eskola (K.a. VI. mendea)

Joniako Mileto hirian sortua. Mundu fisikoa azaltzen duen printzipioa (arjé) bilatzen zuten, aldaketa guztien azpitik irauten duena.

Heraklito Efesokoa: Aldaketa eta Dialektika

Existitzen dena sentimenek erakusten digutena da: mundu fisiko aldakorra eta anitza (adibidez, ibaia). Existitzen dena mugimendua bera da.

DIALEKTIKA: Aurkarien arteko kontrakotasuna eta sintesia.

Parmenides Eleakoa: Izatea eta Ilusioa

Parmenidesen ustez, bilakaera ilusio bat da.

Parmenidesen Bi Munduak

Parmenides bi mundu bereiztera iritsi zen:

1. Aniztasunaren, aldaketaren eta denboraren mundua: Itxuren mundua, sentimenen bidez hautematen duguna. Sortu eta hiltzen diren gauzen mundua, agertu eta desagertzen diren gauzen mundua.
2. Mundu Erreala (Izatea): Bakarra, betierekoa, mugiezina eta aldaezina den mundua. Hau da ilusiozkoa ez dena, arrazoimenak ezagutzera ematen diguna.

Ezagutzaren Bi Bideak

1. Egiaren bidea: Arrazoimenaren bidez lortzen dena.
2. Iritziaren bidea: Zentzumenen bidez lortzen dena.

Oinarrizko Kontzeptu Filosofikoak

Dogma

Gizakiaren adimenarentzat ulergarria den edo ez den egia ukaezina adierazten duen printzipioa.

Epistemologia

Ezagutzaren ekoizpena eta balioztatzea aztertzen dituen filosofia-adarra da.

Profanoa

Sakratua ez dena eta erabilera sakratuetarako balio ez duena. Adibidez: Elizan barre egitea gauza sakratuak ez errespetatzea profanoa da.

Logos

Pentsamendua, arrazoia, hizketa, diskurtsoa, kontzeptua, hitza, ezagutza, ordena eta harmonia izendatzen zituen terminoa.

Arjé

Gauza guztien sorburu eta oinarri materiala. Aldaketa guztien azpian iraunkor mantentzen dena.