Filosofia: Egia, Ekintza eta Errealitatearen Kontzeptuak

Egiaren Kontzeptua eta Ziurtasuna

Egia: Grekoan ezkutuan ez dagoena, latinez zehaztasuna eta herbehereraz konfiantza. Ezagutzaren helburua: egiazko emaitzak lortzea da.

Ziurtasun egoerak eta egia-irizpideak

• Ziurtasun egoerak: ezjakintasuna, zalantza eta ziurtasun subjektiboa.
• Egia-irizpideak: autoritatea, tradizioa, errealitatearen eta pentsamenduaren arteko elkarrekikotasuna, koherentzia logikoa, erabilgarritasuna eta ebidentzia.

Ekintza: Borondatezkoak eta Nahi Gabekoak

Ekintza: egiten ditugun gauza jakin batzuei erreferentzia egiten die. Egiten ditugun gauza batzuk nahi gabeko ekintzak dira, ez dugu jakinaren gainean hartzen; beste batzuk, ordea, borondatezko ekintzak dira.

• Nahi gabekoak: behartuta egindakoak edo inguruko egoerak ez ezagutzeagatik gertatutakoak.
• Borondatezkoak: helburu bat lortzeko pentsatutako ekintzak.

Errealitateari Buruzko Erantzunak

• Erantzun naturala: inguruan duguna edo gure esperientziak hartzen duen guztia errealitatea da. Une horretan hasi zen filosofia, gizakiaren mirespenaren bidez.
• Erantzun filosofikoa: ezagutza eta errealitatearen artean harreman estua dago.

Ezagutza eta Jakintza

Ezagutza: Gauzak geureganatzea da helburua, besteekin elkarbanatzeko.

• Subjektua: ezagutzeko jarduera egiten duena.
• Objektua: jardueraren helburua dena.

Jakintza: Zentzu hertsian, oinarri subjektiboak eta objektiboak dituen iritzia da. Posibilitatea eta errealitatea: Izan daitekeenarekin lotuta egon daiteke errealitatea, baina oraindik existitzen ez dena ere bada.

Errealitate Hitzaren Adierak

• Beharrezkoa: zerbaitetarako ezinbestekoa dena.
• Kontingentea: horrelako errealitatea orain dago, baina ondoren egon ez daiteke (adibidez: ni naiz, baina lehen ez nintzen).
• Fisikoa: zentzumenen bitartez jasotakoa; errealak esaten ditugun ezaugarri fisikoak dira.
• Psikikoa: gure pentsamenduetan eta ideietan dagoena.
• Alegiazkoa: oinarri teknikoa dauka (ordenagailua, adibidez) eta pertzepzio-sentsazioa ematen digu.

Errealitatearen Aurreko Jarrerak

Errealismoa

Existentzia propioa du eta ezagutzaren alderdi objektiboa azpimarratzen du. Objektuak du lehentasuna; gizakiak egin dezakeen bakarra errealitatea ezagutzea da. Subjektuak jarrera hartzailea du eta mundua dagoela egiaztatzen du (jarrera naturala).

Idealismoa

Subjektuak du lehentasuna. Kontzientziaren existentzia da zalantzarik gabeko bakarra; mundua, berriz, zalantzan jar daiteke. Jarrera eraikitzailea da, ezagutzeko moduaren araberakoa (jarrera artifiziala).

Idealismoaren korronteak

• Enpiriko-arrazionala: bi ezagutza iturri ditu: zentzumena eta adimena.
• Enpirismoa: adimena esperientziaren menpe dago; ezagutza zentzumen-esperientzietatik dator.
• Arrazionalismoa: ezagutza-iturria arrazoimenean dago.