Euskararen Historia, Erabilera eta Soziolinguistika

1. Euskara eta harrobia

1.1. Zergatik sentitu gaitezke euskaldunok harro?

Euskaldunok harro sentitu gaitezke euskara munduko hizkuntzarik zaharrenetakoa delako. Gainera, mendeetan zehar egoera zailak, debekuak eta beherakadak jasan dituen arren, gaur egunera arte bizirik irautea lortu duelako.

1.2. "Harrobia" eta "harrobiko jokalariak"

Zein da testuinguru honetan "harrobia"? Nor dira "harrobiko jokalariak"?

Testuinguru honetan, "harrobia" euskararen etorkizuna eta jarraitutasuna bermatzen duen oinarria da. "Harrobiko jokalariak" euskara ikasten eta egunerokoan erabiltzen duten gazteak eta ikasleak dira, hizkuntzari bizitza berria ematen diotenak.

2. Bernardo Atxagaren poema

(Hizkuntza arrotz batean idazten dut)

"...ez du neba-arrebarik munduko beste inon"

Esaldi honek adierazten du euskarak ez duela senidetasunik munduko beste inongo hizkuntza-familiarekin. Jatorri ezezaguneko hizkuntza isolatua da eta ez dator latinetik.

"...leku asko bisitatu zituen, batez ere, Erroma"

Euskarak latinarekin eta Erromatar Inperioarekin harreman handia izan zuela adierazten du. Horren ondorioz, euskarak hitz asko (maileguak) hartu zituen latinetik; adibidez: eliza, liburu, bakea edo gauza.

Metafora: Trikua

Atxagak euskara triku batekin konparatzen du. Mende askotan zehar euskara ezkutatuta eta ahozko tradizioan babestuta egon da. XX. mendean, ordea, trikua esnatu egin zen ikastolei, alfabetatzeari eta euskara batuari esker.

3. Hizkuntza baten osasunerako hiru faktoreak

• Ezagutza: Hizkuntza ikastea eta gramatika nahiz lexikoa menderatzea.
• Erabilera: Hizkuntza gizartean eta eguneroko bizitzan praktikan jartzea.
• Motibazioa: Hizkuntza hitz egiteko eta transmititzeko gogoa nahiz jarrera positiboa izatea.

4. Hizkuntza errazak eta zailak (Itziar Laka)

Hizkuntza batzuk beste batzuk baino zailagoak al dira? Euskara zaila al da?

Itziar Lakaren arabera, ez dago berez hizkuntza errazik edo zailik. Dena hizkuntza-distantziaren mende dago: adibidez, frantsesdun bati errazagoa zaio italiera ikastea euskara baino, italiera eta frantsesa familia berekoak baitira.

5. Elebitasuna eta diglosia

• Diglosia: Bi hizkuntza gizarte berean bizi dira, baina egoera desorekatuan. Hizkuntza nagusia eremu formaletan (eskola, administrazioa) erabiltzen da, eta hizkuntza gutxitua, berriz, eremu ez-formaletan (familia, lagunak).
• Elebitasuna: Pertsona batek edo gizarte batek bi hizkuntza maila berean, gaitasun berdinarekin eta edozein testuingurutan erabiltzeko gaitasuna izatea da.

6. "Txoriak txori" kanta

Kanta hau Mikel Laboak musikatu zuen 60ko hamarkadan (Ez Dok Amairu taldean), Joxean Artze poetaren hitzak erabiliz. Abesti honek askatasunaren garrantzia aldarrikatzen du: txori bati hegoak ebakitzen badizkiozu, ez da gehiago txoria izango. Era berean, hizkuntza bat edo pertsona bat maite izateko, bere askatasuna errespetatu behar da.