Euskal Ekonomiaren Oinarrizko Kontzeptuak: Baliabideak, Kostuak eta Finantzaketa
1-2-3 Gaia: Ekoizpen Baliabideak eta Kostuak
Ondasun eta zerbitzuak ekoizteko eta banatzeko erabilitako oinarrizko elementuak dira ekoizpen-baliabideak edo faktoreak. Ekoizpen-baliabide bat denbora-aldi jakin batean erabiltzearen truke ordaintzen den balioari errenta deritzo.
Enpresa-etekina (Ee) kalkulatzeko, produktuen salmentarekin lortutako guztizko sarreren (SG) eta ekoizteko behar diren guztizko kostuen (KG) arteko aldea hartzen da: Ee = SG - KG.
Ekoizpen-kostua da enpresak ekoizpen-faktoreak erabiltzeagatik sortzen diren gastuak.
- Kostu finkoak: Ekoizpenarekiko independenteak dira; hau da, euren balioa ez da aldatzen ekoizpena aldatu arren.
- Kostu aldakorrak: Ekoizpenarekiko proportzionalak dira; hau da, ekoizpena hazi ahala, kostu aldakorrak ere haziko dira.
Sarrerak enpresek beren ondasunen eta zerbitzuen salmentarekin lortzen duten diru-balioa dira.
4 Gaia: Forma Juridikoa eta Finantza-Elementuak
Forma juridikoa erakunde batek bere nortasun propioa izatea da, hura osatzen duten banakoen nortasuna edozein izanda ere.
Aktiboa balio ekonomikoa duen ondasuna edo kobratzeko eskubidea da.
- Aktibo ez-korrontea: Ekoizpen-jardueran denbora luzez erabiltzeko moduko ondasun edo ekipamenduek osatzen dute.
- Aktibo korrontea: Aldian-aldian berritzen diren ondasunek eta etengabe zirkulatzen ari direnek osatzen dute.
Organigrama enpresa baten egitura erakusten duen adierazpen grafikoa da.
Gizarte-kotizazioak enpresek eta langileek Gizarte Segurantzari aldian-aldian egiten dizkioten ekarpenak dira.
Gizarte Segurantza babes-ekintza publikoa da, behar-egoeran dauden herritar guztiei laguntza eta prestazioak bermatzea helburu duena.
Tributua herritarrek nahitaez ordaindu beharreko diru-sarrera publikoa da. Zergak sektore publikoak exijitutako ordainketak dira, eta tasak zerbitzu publiko baten truke ordaintzen dira.
Erreserbak enpresaren aurrezkiak dira, banatu gabeko irabaziak.
Merkataritza kredituari (normalean kreditu esaten zaiona) finantzaketa automatikoa deritzo, eta enpresak hornitzaileei egindako erosketak ordaindu gabe uztean lortzen du.
Funts espontaneoak enpresak, oraindik aurreikusitako helbururako erabili ez dituelako, eskura dituen baliabideak dira.
Kapital-ekarpen berriak edo zabalkuntza: Jabeek jabe edo bazkide gehiago onar ditzakete. Kide berri horiek baliabideak jarriko dituzte, eskubide batzuen truke.
Kreditu-kontua eta mailegua enpresen jarduera finantzatzeko dirua dira.
5 Gaia: Aurrezkia, Zorrak eta Aurrekontua
Aurrezkia gure diru-sarreratik kontsumitzen ez dugun zatia da.
Zorra etorkizuneko diru-sarreren kontura gaur egun egiten den kontsumoa da.
Ondarea pertsona baten ondasunen, eskubideen eta betebeharren multzoa da.
Aurrekontua finantza-plan pertsonalizatu bat da. Aurrekontu bat egiteko urratsak:
- Gastuak eta diru-sarrerak identifikatzea.
- Gastu-lehentasunak zehaztea.
- Idaztea eta aurreztea.
- Aztertzea eta doitzea.
Beranduza-interesak ordainketa edo betebehar batean atzeratzeagatik aplikatzen diren interesak dira.
Kreditu-historia pertsona baten zorren ordainketei buruzko informazio garrantzitsua da.
Berankorra zor baten ordainketan atzeratzen ari den pertsona da.
Hartzekoduna zor bat kobratzeko eskubidea duen pertsona da.
6 Gaia: Inbertsioa eta Finantzaketa
Aurrezkia dirua izatea da, helburu baterako edo larrialdi-funts baterako.
Inbertsioa etorkizunean diru gehiago lortzeko asmoz diruari ematen zaion erabilera da.
- Likidezia: Inbertsio batek diru bihurtzeko duen gaitasuna da.
- Segurtasuna: Inbertsio orok du espero baino diru gutxiago eskuratzeko arriskua; eta gerta daiteke dirua galtzea ere.
- Errentagarritasuna: Hasierako inbertsioaren gainean etekin gehigarriak lortzeko gaitasuna da.
Zorra, oraingo kontsumoari etorkizuneko sarrerei esker aurre egiteko asmoz hartzen den ordainketa-obligazioa da.
Diruaren prezioa interesari edo dirua alokatzearen kostuari dagokio.
Interesa besteren dirua alokatzearen kostua da.
- Interes nominala: Mailegu baten interes-tasa da.
- UTB: Mailegu baten kostu osoa neurtzen duen adierazlea da.
- Euriborra: Europako banku garrantzitsuenek elkarri mailegatzen dieten diruaren interes-tasa da.
Mailegua: Mailegu-emaileak diru-kantitate bat jartzen du mailegu-hartzaile baten esku, eta hark hitzartutako baldintza batzuk jarraituz itzuliko du dirua.
Banku-komisioak zerbitzuak ematearen, kontuak administratzearen eta mantentzearen truke bankuek kobratzen duten kopurua dira.
Asegurua kontratu bat da, haren bidez, aseguru-etxeak hirugarren pertsona bati kalte egiten badio prima bat jasotzen du.
Kontingentzia aseguratzaileak bere betebeharrak betetzea dakarrena da.