Espainiako Gerra Zibilaren Gertaera Garrantzitsuenak
Gertaera | Noiz | Non | Nork | Garrantzia |
1. Estatu-kolpe militarra | 1936ko uztailaren 17an eta 18an. | 17an Melillan, 18an Penintsula osoan. Normalean uztailaren 18ko data aipatzen da. | Armadako militar eskuindarrek. | Altxatuek estatu-kolpe azkarra egiteko helburua zuten, baina Gobernuak Espainia ia osoaren kontrolari eutsi zion. Estatua bi zatitan banandu zen eta Gerra Zibila hasi zen. |
2. Madrilgo Gudua | 1936ko abuztutik 1937ko martxora arte | Madril inguruak | Errepublikanoek Madril kontrolpean zuten eta nazionalek setiatu egin zituzten. | Errepublikanoentzat garrantzitsua izan zen, matxinatuen erasoari eutsi ziotelako eta nazioarteko jendeak bertan parte hartu zuelako (Nazioarteko Brigadak). |
3. Francok bere burua caudillo eta generalísimo izendatu zuen | 1936ko urriaren 1ean | Burgos | Nazionalen bandoa | Bando horretako botere politiko eta militarra pertsona bakar baten esku gelditu zen. |
4. Eusko Jaurlaritzaren eta Eusko Gudarostearen sorrera | 1936ko urriaren 7an | Gernika | Eusko Jaurlaritza, bando errepublikanoaren alde zegoena. | Ibilbide luzea egin ondoren, Euskal Autonomia Estatutua onartu zuten eta Eusko Gudarostea (Armada Errepublikanoaren parte zena) sortu zen matxinoen aurka borrokatzeko. |
5. Iparraldeko frontea | 1937ko apiriletik urrira arte | Bizkaia, Kantabria eta Asturias | Eremu hori errepublikanoen kontrolpean egon zen arren, matxinoek eremua hartzea lortu zuten. | Industria- eta meatze-baliabide nagusiak bertan zeuden, armak ekoizteko funtsezko baliabideak, alegia. |
6. Ebroko Gudua | 1938ko uztailetik abuztura arte | Ebro ibaiaren behe-arroa | Hasieran errepublikanoek eraso egin zuten arren, azkenean matxinatuek irabazi zuten gudua. | Gerrako gudu luze eta odoltsuena izan zen. Nazionalentzat garaipen garrantzitsua izan zen ondoren Katalunia eta, ondorioz, Espainia osoa hartzeko. |
7. Gerraren bukaera | 1939ko apirilaren 1ean | Espainia osoa | Nazionalen bandoa | Nazionalek gerra irabazi zuten eta diktadura ezarri zuten Francoren gidaritzapean |
Gerra Zibileko Bandoak:
- Errepublikanoak: Errepublikako Gobernua, Sobietar Batasuna, Nazioarteko Brigadak, Abertzale Katalanak, Euskal abertzaleak, Langileria, Frente Popularra eta Anarkistak.
- Nazionalak: Militar matxinatuak, Italia, Alemania, Falange, CEDA, Karlistak, Eliza eta goi eta erdi klaseak.
Batallitak:
- Brunete 1937 uztaila - Errepublikanoak irabazi.
- Belchite 1937 abustua-iraila - Errepublikanoak irabazi.
- Teruel 1937-1938 - Nazionalak irabazi.
- Ebro 1938 - Nazionalak irabazi.
Gerra Zibilaren hainbat ondorio:
- Errepresioa, demografikoa: jende asko hil, erbesteratuak...
- Ondorio sozialak: Bando nazionalak ezkerrarekin lotura zuen edonor hil, errepublikanoek matxinoen aldekoen aurka izugarrikeriak, atxilotuak, erbesteratuak, hildakoak...
- Ondorio ekonomikoak: Espainiako ekonomia suntsitu, herrialdearen aberastasuna %10-15 suntsitu, barne produktu gordina jaitsi.
- Ondorio politikoak: Sistema politikoa zeharo aldatu, diktadura, aurrerapen sozialen eta nekazaritza erreformako aldaketak deuseztatu.
Republika ---- Stalin
Nazionala ---- Hitler