Espainiako Desamortizazioak: Mendizábal eta Madoz (1836-1855)

1836ko Mendizabalen Desamortizazioa

Juan Álvarez Mendizábal Ogasun ministroa zen garai hartan. Desamortizazio honetan, kleroaren ondasunak (komentuak eta monasterioak) saldu egin ziren. Ekimenak hiru helburu nagusi zituen:

• Ogasuna onbideratzea (Karlistaden ondorioz).
• Zor nazionala gutxitzea.
• Erregimen liberalaren aldeko talde berri bat sortzea.

Urte horretan, Elizak Espainian zituen ondasunen %60 saldu zen. Hala ere, porrot egin zuen, Gerra Karlista ez zelako amaitu eta zorra ezin zelako guztiz onbideratu.

1855eko Madozen Desamortizazioa

Pascual Madoz Ogasun ministroa zen garai hartan. Desamortizazio honekin, Elizaren eta udalen ondasunak desamortizatu egin ziren. Salmentek Berrezarkuntzaren garaira arte iraun zuten, baina ondasun gehienak 1855 eta 1867 artean saldu ziren. Estatuak 4.900 milioi erreal eskuratu zituen lur horien truke.

Desamortizazioen Ondorioak

Irabazleak: Lur-jabe Berriak

Lurrak pertsona aberatsek erosi zituzten: aristokrazia zaharreko kideek, negozioei esker aberastutako burgesek eta administrazioan, armadan edo Elizan goi-karguak zituztenek.

Nobleziak bere ondarea finkatu zuen. Jaun-eskubideak galdu bazituen ere, lurraren jabe osoa eskuratu zuen (lurrak saltzeko eta zatitzeko eskubidea), haiei lotutako errenten gain. Lur-jabe handien kopurua handitu egin zen: lurrak eskuz aldatu ziren, baina jabetzaren tamaina ez zen aldatu, eta ustiatzeko moduak ere ez ziren modernizatu.

Galtzaile Nagusiak

Galtzaile nagusiak nekazariak, Eliza eta udalerriak izan ziren:

• Nekazariak: Herri-ondasunen edo errenta baxuko lurren erabiltzaile izatetik, errenta handiagoak ordaindu behar izatera pasatu ziren, kapitalismoan oinarritutako harreman ekonomiko baten ondorioz (jabea-maizterra-jornalaria).
• Eliza: Bere higiezinen zati handi bat galdu zuen, bai eta ondasun artistiko eta dokumental ugari ere.
• Udalerriak: Sarrera-iturri nagusia galdu zuten, ondare-ondasunak, lurgorriak eta herri-ondasunak pribatizatu zirelako.

Eragin Ekonomikoa eta Demografikoa

Bertan behera utzitako lur asko lantzeko aukera eman zuen desamortizazioak. Presio demografikoa zela eta, nahitaezkoa zen lur gehiago lantzea eta ekoizpena handitzea; eta desamortizazioak, neurri batean, konpondu egin zuen elikagai-eskasiaren arazo endemikoa.