Espainia 1917–1931: krisi politikoak eta babes ekonomikoa

Sistemaren suntsipen-prozesua (1917–1931)

c) sistemaren suntsipen-prozesua: 1917tik aurrera, gainbehera; gobernu afinitatean zeudenak eta oposizioa, baina ez irtenbidea.

1919–23: jarduera terrorista larria izan zen; 1919tik aurrera krisi ekonomikoa.

1921: Saroren gobernua zorroztu zen; urte hartan sortu zen Espainiako Alderdi Komunista.

Kolpeak, porrotak eta autoritarismoa

d) Annual: Marokoko iparaldearen gaineko protektoratua hasi zen; porrotak ekarri zizkion Espainiari, adibidez: Annualeko porrota (1921).

P.R. (1923–1930): 1923ko estatu-kolpea; erregimen autoritarioa ezarri zen.

Deuseztatu eta erregimen autoritarioa ezarri zuten: direktorio militarra (1923–1926). Ministro bakarra, aholkulari goxoak.

Direktorio militar batekin, alderdi politiko bakarra: Batasun Patriotikoa (UP). Ondoren, direktorio zibilea (1926–1930) eta politika berriak.

Parte-hartzea, ekonomia goranzko fasean zegoen. 1930ean dimititu beharra ikusi zuten hainbat arazoengatik. Dámaso Berenguer-en diktaduran agertu zen gobernu berri bat eratze-aspaldia: 1930eko Donostiako ituna sinatu, eta errepublikaren aldeko ekintza sustatu zen.

1931ean, hauteskundeek egoera aldatzea eragin zuten: Juan Bautista Aznar-ek hauteskundeak antolatu zituen, eta 1931ean Alfonso erregeak erbesteratu egin zen; errepublika aldarrikatu zen.

Siderurgia eta merkatu-politikak (1887–1893)

Aldarrikatu: 1887tik aurrera, ekonomiaren kontzepzio nazionalista garatu zen. EAEko siderurgia Espainiako merkatuari begira egituratu zen.

Horretarako atzerriko lehia gainditu beharra zegoen. Beraz, burgesia industriala merkatu nazionalaren kontrola ziurtatuko zion legeria protekzionista lortu nahian hasi zen.

Interes siderurgikoak defendatzeko elkartuko ziren katalanekin, andaluziarekin, asturiasekin eta Madrilekoekin gobernuaren aurrean; presionatuko dute beren negozioak defendatzeko.

1891eko abenduaren 31ko dekretuak arantzel handiak zituen produktu siderurgikoentzat, baina gobernuak zuen aukera horiek murrizteko Merkataritza Hitzarmenen bitartez eta burdin materiala inportatzeko tarifa bereziak mantentzen zituen.

Hauek aldatzea izango ziren hurrengo bost urteetan burges bizkaitarren helburuak. Horrela, lehen mobilizazio handia 1893an izan zen, gobernuak Alemaniarekin eta Italiarekin Merkataritza Hitzarmenak sinatzen saiatu zelako. Mugimendua orokorra izan zen Espainia osoan.

Abenduan, Bilbon "protesta-meeting" ospatu zen Merkataritza Hitzarmenen aurka (testuaren iruzkina).

Gertaeren laburpena

• 1917–1931: politika-krisiak, kolpeak eta erregimen autoritarioak aldaketa politikoetara eraman zuten.
• 1921 Annual: Marokoko porrotak Espainiako egoera militarra eta politikoa zama handia bihurtu zuen.
• 1887–1893: siderurgiaren eta burgesia industrialaren mobilizazioak merkataritza-politika eta arantzelekin lotura zuen.
• Bilbo 1893: protesta orokorra Merkataritza Hitzarmenen kontra.

Oharrak

Testu hau zuzentzean ortografia eta gramatika egokitu dira, maiuskulak eta puntuazioa hobetu dira. Eduki historikoa eta adierazpenak mantendu dira, informazio guztia ezabatu gabe.