Errenazimentuko Artelan Nagusiak: San Pietro in Montorio eta Michelangeloren Moises
San Pietro in Montorio: Bramanteren Maisulana
Hurbilketa Historikoa
Egilea: Donato Bramante (1502).
Errenazimentu beteko arkitekto nagusitzat hartzen da. Oinplano zentraleko eraikinak egiten zituen, Errenazimentuko oinplano ideala jarraituz.
Azterketa Formala
Tenplu honek ezaugarri hauek ditu:
- Oinplanoa: Zentrala eta borobila da, ardatz guztietan simetrikoa.
- Estalkia: Kupulaz estalita dago, esanahi kosmikoa adieraziz.
- Estiloa: Tradizio klasikoa eta kristaua batzen ditu. Ordena toskanarreko tenplua da; sinplea izanik, plastikotasuna ematen dio, argi-ilun joko erritmikoak sortuz.
- Egitura: Hainbat egitura kontzentriko ditu, goranzko perspektiba eta estutasuna areagotuz.
- Barnean, krepidomaren hiru harmaila borobil daude.
- Podiuma eta honen gaineko peristiloa, taulamendua eta balaustrada ditu.
- Kupula: Nerbioduna da eta espazioa batu, erdiratu eta goranzko jarraipena ematen dio; goian linterna bat du.
- Elementu Bertikal eta Horizontalak: Zutabeek, pilastrek eta kupularen nerbio-arku zapalek goranzko joera azpimarratzen dute, baina lerro horizontalen oreka zaintzen dute, erritmo horizontala mantenduz.
- Danborra: Beheko pisuan danborra dago.
- Argi-ilunak: Hutsune eta beteguneen arteko kontrasteek argi-ilun joko erakargarri eta neurtua sortzen dute.
- Frisoa: Friso doriarrak ditu.
- Harmonia: Elementu arkitrabatuak eta gangatuak harmonian konbinatzen dira. Tradizio greziarreko elementuak ageri dira.
Funtzioa, Esanahia eta Balorazioa
- Funtzioa: Martirioak egiten ziren bertan.
- Esanahia: Aita Santuaren nagusitasuna goraipatzen du.
- Balorazioa: Tradizio greziarra, erromatarra eta kristaua batzen dituen obra da.
Michelangeloren Moises Eskultura
Hurbilketa Historikoa
Egilea: Michelangelo Buonarroti. Artista oso polifazetikoa zen, baina bere burua eskultoretzat hartzen zuen.
Carrarako harrobietara joan zen, eta han marmol blokeak aukeratzen zortzi hilabete eman zituen Julio II.aren hilobirako.
Hasiera batean proiektu monumentala zirudien, baina azkenean ez zen horrela izan, eta hainbat gorabehera eduki ondoren, zazpi eskultura besterik ez ziren egin hilobirako, Moises hau nabarmenena izanik.
Azterketa Formala
Materiala
Carrarako marmol zuria erabili zuen, materialik onena haren ustez. Michelangelok uste zuen forma materiaren barruan zegoela eta eskultorearen lana soberan zegoena kentzea zela.
Teknika
Michelangeloren lan-prozesua honakoa zen:
- Hasierako ideiak paper gainean lumaz edo klarionez egindako marrazkietara eramaten zituen.
- Gero, buztinarekin edo argizariarekin formatu txikian eskulturaren modelatua egiten zuen.
- Heldutasunean, zuzeneko zizelkatzea praktikatzen zuen: blokea alde batetik hartu, soberako materia kendu eta sakondu, blokearen barruan "gordeta" zegoen forma pixkanaka ateraz.
Gaia
Eskulturak Moises irudikatzen du:
- Jainkoak Moises aukeratu zuen Israelgo herri hautatuaren Exodoan buruzagi izateko.
- Moisesek Legearen Oholak (Hamar Aginduak) besapean ditu, Sinai menditik jaitsi ondoren.
- Amorrazio edo terribilità beteko ideia adierazten du; haserre dagoela dirudi, israeldarrek urrezko zekorra gurtzen aurkitu ondoren.
Monumentaltasuna
- Gorputz eta gihar titanikoak ditu, indar fisiko eta espiritual handia adieraziz.
- Irudi monumentala da, 2,35 metroko altuerarekin.
Konposizioa
- Konposizio itxia da, baina dinamismo handikoa.
- Eskuineko hanka bertikalki lurrean irmoki finkatuta dago, egonkortasuna emanez.
- Burua ezkerraldera biratuta du, gorputzaren tentsioarekin batera, simetriaren monotonia apurtzen du eta barne-mugimendu bizia iradokitzen du.
Esanahia eta Balorazioa
Moises eskulturak Michelangeloren jenialtasuna erakusten du, handitasuna eta indar espresiboa Manierismorako bidea irekiz adierazten baititu. Bere terribilità ezaugarria nabarmena da, pertsonaiaren barne-indarra eta izaera gogorra transmitituz.