Errenazimentua, Ilustrazioa eta Descartesen Filosofia

Errenazimentua

Antzinako Greziako balioetara itzultzea proposatu zuen kultura-mugimendua izan zen, XV-XVI. mendeetan Italian eta Europan garatua. Merkataritzaren garapenak burgesia kultu eta dinamikoa sortu zuen, baita Ekialdeko Erromatar Inperioaren hiriburua Otomandar Inperioaren eskuetan erori zenean ere.

Ezaugarri Orokorrak

• Gizakia unibertsoaren erdigune.
• Unibertso guztia arrazoitu.
• Heliozentrismoa garatu, geozentrismoa baztertuz.
• Errenazimentuko kultura eta artea bultzatu, artista anonimoak goraipatuz.
• Inprentaren sorrera, kulturaren hedapena.
• Herri-hizkuntzak indartu eta pentsatzeko askatasuna erraztu.
• Humanismoa agertu.

Gizartean

Aldaketa handiak gertatu ziren arlo ekonomikoan, artistikoan eta politikoan. Nobleziaren gainbehera gertatu zen, eta erregeen boterea indartu zen. Kapitalismoa garatu zen, burgesia indartuz. Nazio-Estatuak sortu ziren, errege-buruak nagusi zirela, eta Europako erlijio-batasuna apurtu zen.

Antropozenismoa eta Zientzia Iraultza

Antropozenismoa

Gizakia unibertsoaren erdigunea da, arrazoiaren bidez: harrotasuna eta independentzia sentimendua, norbere buruaren jabe. Indibidualismoa goraipatu zen, arrazoian erabateko konfiantza jarriz. Gizakiaren sentimenduak eta sena goraipatu ziren, carpe diem leloa nabarmenduz.

Zientzia Iraultza

Filosofia modernoa zientziaren garapenari lotuta dago. Heliozentrismoa garatu zen, geozentrismoa baztertuz, nahiz eta Elizak unibertsoa mugatua zela zioen. Natura-legeei dagokienez, jakin-min zientifikoa indartzen da eta jakintza filosofikoaren eredua Matematika da. Beste aurkikuntza batzuk: inprenta, kanoiak, kartografia, iparrorratza, etab.

Ilustrazioa

Antzinako Erregimenaren aurkako mugimendua zen. XVIII. mendean garatu zen, 1688ko Ingalaterrako Iraultzatik 1789ko Frantziako Iraultzara arte. Argien Mendea ere deitzen zaio (argia, ezagutza, arrazoia, ordena, ontasuna eta kontrolaren sinboloa). Helburua munduko misterioak arrazoiaren argiaren bidez argitzea zen, gizartea suspertu eta ezjakintasuna deuseztatuz.

Ezaugarriak

• ARRAZOIA: Esperientzia eta gertaerak nagusi. Arrazoi enpirikoa; kritikoa eta autonomoa izan behar du. Tradizioa eta autoritatea baztertuz bakarrik lortuko da gizakia zuzentzea.
• AURRERAPENA: Aurrerapen zientifiko-teknikoek munduarekiko ikuspegi baikorra eman zieten ilustratuei. Uste dute historia gizakiaren perfekziorako bidea dela, arrazoiaren bidez natura menderatu eta gizakiaren ongizate materiala eta zoriontasuna lor daitekeela.
• TOLERANTZIA: Gizarte erreformista eta tolerantea; politikan kontserbadorea.
• ERLIJIO ARRAZOIDUNA: Erlijioaren interpretazio arrazionala; gizakiak ezin du Jainkoa ezagutu, Jainkoa bera erlijio guztietan dago. Ez da errebelazioa onartzen, ezta mirariak ere, antinaturalak eta irrazionalak direlako. Erlijio arrazoidun hori Deismoa da.
• ASKATASUNA: Pentsamendu askea eta adierazpen askatasuna ezinbesteko baldintzak dira. Askatasunaren bidez, burujabetasuna lortzen da.
• NATURALA: Ilustratuentzat – Kantentzat – naturala ona da. Lege naturalek zuzentzen dituzte mundu fisikoko fenomeno guztiak. (Gizakiaren munduan, ordea, askatasunez jokatzea da naturala).

Descartesen Filosofia

Jainkoaren existentziaren frogak

Aurreko pentsalariek mundua eta haren existentzia hartzen zituzten oinarri, eta ondoren Jainkoaren existentziari buruzko frogak egiten zituzten. Descartesen ordena kontrakoa da: Jainkoa - mundu fisikoa. Jainkoa frogatu aurretik, substantzia bakar baten existentzia frogatzen du. Zalantza unibertsalaren ondorioz, izaki pentsatzailearen existentziara iristen da (RES COGITANS). Ideia argi eta berezi horretatik abiatuta frogatzen du Jainkoaren existentzia.

• RES INFINITOA: Substantzia perfektua, Jainkoa. Gizakia pentsatzen du, zalantzan dago, inperfektua eta mugatua da. Perfekzioaren eta infinituaren ideia ezin da ezerezetik edo nigandik etorri, Jainkoarengandik baizik.
• RES EXTENSA: Substantzia gorpuztua, hedatua. Substantzia gorpuztuaren existentzia frogatzen du, Jainkoaren existentziatik abiatuta. Jainkoa existitzen denez eta perfektua denez, ezin nau engainatu. Beraz, zentzumenetik datorkigun informazioa ezin da gezurra izan, Jainkoak ezin nauelako engainatu.

Konklusio gisa, hiru jatorrizko ideia daude: ARIMA, JAINKOA, MATERIA.

Ideia Motak

• JATORRIZKO IDEIAK (jaiotzetik): Adimenak berez ditu, arrazoiaren baieztapen nagusia dira. Ez ditut eraiki, ez datoz esperientziatik, niregan aurkitu ditut. Ideia argiak eta bereziak dira. Cogito ideia argia eta berezia da. Hortik abiatuta lortzen dira egia guztiak. Argia da iluntasun edo zailtasunik gabe adimenari agertzen zaiona; berezia, berriz, bananduta dagoena, barruan ezer ez duena, sinplea eta oinarrizkoa.
• IDEIA ERATORRIAK: Kanpotik datozenak, gure esperientziatik abiatuta sortzen direnak.
• IRUDIMENEZKO IDEIAK: Faltsuak, faktizioak. Gure adimenaren eta gogoamenaren bi ahalmenen bidez sortuak dira, nahiz eta errealitatean ez existitu.

Aurreko ideia motetatik (eratorriak eta irudimenezkoak) batek ere ez du balio giza gogamenetik kanpo errealitatea existitzen dela frogatzeko.