Endozitosia eta Exozitosia: Zelula Eukariotikoen Garraio Mekanismoak

Mintzaren Deformazioa: Endozitosia eta Exozitosia

Zelula eukariotikoek makromolekulak, partikulak edo beste zelula batzuk hartu eta kanporatzeko gaitasuna dute. Tamaina handia dela eta, substantzia hauek ezin dira zuzenean lipidoen geruza bikoitzetik edo mintzeko proteinetatik igaro. Beraz, garraio hau burutzeko, mintzak deformatu egin behar du. Materia zelulan sartzeari endozitosi deritzo, eta irteteari, berriz, exozitosi. Transzitosia bi prozesu hauek konbinatzen dituen garraio-sistema da.

Endozitosia: Partikulak Zelulara Sartzea

Endozitosi mekanismoaren bidez, zelulak partikulak bereganatzen ditu ingurunetik, mintz plasmatikoaren zati batekin inguratuz:

1. Partikulak mintzeko leku espezifikoetan finkatzen dira.
2. Mintza deformatu egiten da (inbaginazioa), partikulak barnean geratuz.
3. Inbaginazioa guztiz banandu egiten da, zitoplasmara igarotzen den besikula bat sortuz.
4. Barruko substantziak digeritu edo askatu egiten dira, eta besikularen mintza zelula-azalerara itzultzen da.

Bi endozitosi mota nagusi bereizten dira:

• Fagozitosia: Mekanismo honen bidez, partikula handiak hartzen dira, hala nola bakterioak, hondakin zelularrak edo zelula osoak. Kontaktuaren eraginez, pseudopodoak (mintzaren luzakinak) sortzen dira, partikulak inguratuz eta besikula bat (fagosoma) sortuz. Fagosoma barruko lisosoma batekin edo gehiagorekin fusionatzen da, fagolisosoma bat sortuz. Prozesu hau funtsezkoa da elikadurarako eta eragile patogenoen aurkako defentsarako (adibidez, ugaztunen makrofagoek eta neutrofiloek burutzen dute).
• Pinozitosia: Fagozitosiaren antzekoa da, baina harrapatutako materiala likidoa eta makromolekulak edo partikula txikiak izaten dira. Oso ohikoa da zelula eukariotikoetan.

Zelula Arteko Loturak

Zelulak elkarri eta matrize estrazelularrari lotzeko egitura espezializatuak daude. Lotura hauek funtsezkoak dira ehunen osotasuna eta funtzioa mantentzeko.

1. Itsaste Mekanikoak

Tentsio mekaniko handiak jasaten dituzten ehunetan agertzen dira, hala nola epitelioan edo bihotz-giharrean. Funtzio nagusia loturari indar mekanikoa ematea da. Hainbat mota bereizten dira:

• Itsaste-zerrendak (Zonula adherens): Zelula epitelialen mutur apikaletan (goialdean) kokatzen dira. Bi zelulen transmintzeko proteinak (kadherinak) elkarri lotzen zaizkio. Lotura hauek aktinazko harizpi-sortekin konektatzen dira, katenina izeneko proteina baten bidez.
• Desmosomak (Macula adherens): Elkarren ondoko zelulen mintz plasmatikoen arteko lotura puntuak dira. Transmintzeko proteinak (kadherina motakoak) plaka desmosomiko izeneko disko-formako egitura batean ainguratzen dira. Plaka honi zitoeskeletoko bitarteko harizpiak ere lotzen zaizkio, indar gehigarria emanez.
• Hemidesmosomak: Zelula epitelialen oinarriaren eta azpiko matrize estrazelularraren (lamina basala) arteko loturak dira. Desmosoma erdiaren antzeko egitura dute: bitarteko harizpiak transmintzeko proteinekin (integrinak) lotzen dira plaka batean.

2. Lotura Estuak (Zonula occludens)

Epitelioetan zelulak bata bestearengandik "zigilatzen" dituzte, molekulen eta ioien igarotzea eragotziz. Transmintzeko proteinen (klaudinak eta okludinak) harizpi-sarea osatzen dute zelularen perimetro osoan zehar. Lotura estuak beste lotura mota batzuekin batera agertu ohi dira (itsaste mekanikoak eta GAP loturak), lotura-konplexu bat eratuz. Lotura esturik gabe, zelula xurgatzaileek mantenugaiak ponpatzeko dituzten mekanismoak alferrikakoak izango lirateke, zelularen bi aldeetako inguruneen konposizioa berdinduko bailitzateke.