Elisabet II.aren Garaiko Espainia: Politika, Krisia eta Erreforma Ekonomikoak
Batasun Liberala eta Moderantismoaren Itzulera
1856ko krisia gertatu zen. O'Donnellek estatu-kolpea eman eta Espartero jenerala eta alderdi aurrerakoia agintetik bota zituen. O'Donnellek gobernuko presidentetza bere gain hartu zuen. Bere helburuak hauek ziren:
- Monarkia konstituzionala sendotzea
- Ordena publikoa berrezartzea
Liberalismo zentrista ezartzen ahalegindu zen. 1845eko Konstituzioa berrezarri zuen, Milizia Nazionala ezabatu eta udalak berrantolatu zituen. Baina Narváez gobernura itzuli eta dena ezabatu zuen. Batasun Liberal alderdiarentzat beste aukera bat 1858-1863 artean izan zen; hedapen ekonomikoko urteak izan ziren eta inperio koloniala eraikitzen ahalegindu ziren.
1866ko Krisia eta Erregimen Isabeldarraren Agortzea
Elisabet II.aren erregealdiaren amaierako krisian, faktore estrukturalak hauek izan ziren:
- Elisabeten ospearen galera
- Industria-, finantza- eta iraupen-krisia
Krisi ekonomikoa 1866an areagotu zen: zerealen urritasuna, prezioen gorakada, goseteak... Horrez gain, kotoiaren prezioa garestitu egin zen eta trenbide-enpresek galera orokorrak izan zituzten. Prim jeneralak 1864 eta 1867 artean zazpi plan asmatu zituen gobernua agintetik kentzeko, baina porrot baten ostean, Ostendeko Ituna sinatu zuen bi oinarri hartuta:
- Sistema politiko isabeldarra suntsitzea
- Sufragio unibertsalaren bidez gorte konstituziogileekin ordena berria eraikitzea
Ekonomia eta Gizartea Elisabeten Aldiko Espainian
Iraultza liberala 1808an hasi zen, baina 1840an oraindik bukatu gabe zegoen. Jabetza-eskubide berria birdefinitzearen inguruko eztabaidak zeuden. Jabetza pribatua sakratua eta bortxaezina zen.
Liberalismoaren Printzipio Ekonomiko eta Sozialak
Doktrina honen arabera, gizabanakoen eskubide naturala bizimodu zoriontsua izatea da. Hori lortzeko ondasunak eduki behar dira; horrela, orainaldia eta etorkizuna bermatzen dira. Jabetza zoriontasunarekin lotuta dago eta nazioen aberastasunaren oinarria da. Baina gizabanakoek beren interesak garatzeko askatasuna eta aukera berdinak izan behar dituzte, eta horrek jabetza ahalik eta gehien pilatu ahal izatea esan nahi du. Horretarako, Estatuak eskubide horren bortxaezintasuna bermatu behar du eta ahalik eta gutxien mugatu. Liberalen arabera, jabetza eta askatasuna lotuta daude.
Desamortizazioa
1811-1813ko Cadizko Gorteetan antzinako jabetza higiezinak aske bihurtzen hasi ziren. Nobleziaren ondasunei lotura kendu zitzaien, eta Elizarenak eta udalenak desamortizatu ziren. Lotura kentzea laikoei aplikatzen zitzaien; desamortizazioa, berriz, Elizari. Hau guztia jabe partikularren jabetza-kopurua handitzeko egin zen. Lotura kentzearekin, jaunek erregeengandik jasotako pribilegioak ezabatu ziren.
Maiorazkoa ere ezabatu zen. Hau zen: etxeko seme zaharrenak herentzia blokean jasotzen zuen, eta gehiago erosiz handitu zitekeen, baina ezin zen saldu. Maiorazkoa kentzean, ordea, saldu zitekeen. Desamortizazioak Elizaren eta udalen ondasunei eragiten zien. XX. mendera arte iraun zuen. Ondasun hauek Estatuak konfiskatu, Nazioko Ondasun bihurtu eta salmentan jarri zituen.
1767tik 1924ra arte 19.900.000 hektarea desamortizatu ziren.
Mendizabalen Desamortizazioa
Aipatu behar da dekretu hau praktikan jartzean Erromarekiko harreman diplomatikoak hautsi egin zirela. Desamortizazio nagusiena izan zen, 1835ean. Elisabet II.ak tronuan jarraitzeko Gerra Karlista irabazi behar zen, eta desamortizazioarekin gerra finantzatu zen. Helburuak ziren, halaber, burgesia talde liberalera erakartzea eta Eliza eraldatzea.