Elikadura eta Nutrizioa: Oinarrizko Mantenugaiak eta haien Funtzioak
Elikadura eta Nutrizioa
Hartzen ditugun elikagaien bitartez, mantenugaiak lortzen ditugu. Mantenugai horiek:
- Gure egiturak sortzeko
- Gure egiturak mantentzeko
- Bizi funtzioak betetzeko
- Behar dugun energia emateko
Nutrizioa: mantenugai guztiak zeluletara tamaina egokian iristeko egiten dugun prozesua da.
Ez-organikoak
Ura
Jaiotzean: %75; helduak garenean %65.
- Erreakzio metabolikoen ingurunea da.
Funtzioak
- Substantziak garraiatzea.
- Gorputzeko tenperatura erregulatzea
- Hainbat substantzia mota uretan disolbatuta daude.
Hartzen dugu: edatean eta jatean.
Zeluletan gertatzen diren prozesu metabolikoen bitartez lortzen dugu (arnasketa zelularra).
Galtzen dugu: gernuaren, izerdiaren, malkoen, gorotzen eta arnasketaren bidez.
Gatz mineralak
Giza gorputzaren pisuaren % 4 osatzen dute.
Funtzioak
- Erregulatzailea: giharren uzkurtzean nerbio-bulkaden transmisioa.
- Egiturazko funtzioak: hezurrak, hortzak.
Gutxi-asko egunero hartzen ditugu: uretan, elikagaietan.
Gernuaren, izerdiaren eta gorotzen bitartez galtzen ditugu.
Gluzidoak
Organikoak...
- Energia ematen digute.
- Glukosa (monosakaridoa) gure zelulen erregaia da.
- Sakarosa eta maltosa (disakaridoak) erraz digeritzen dira.
- Glukogenoa (polisakaridoa): gluzido konplexuagoa da: energia erreserba funtzioa du. Gibeletan eta giharretan gordetzen da glukogenoa.
Lipidoak
- Energia lortzen dugu lipidoei esker.
- Gantzak sortzen ditugu.
- Adipozitoetan erreserba moduan metatzen dira.
Adipozitoek:
- Forma ematen diote gorputzari.
- Gantz-ehuna osatzen dute.
- Organoak babesten dituzte.
Animalia-jatorrikoak -- Landare-jatorriak.
Proteinak
- Egiturazko mantenugairik garrantzitsuenak dira.
- Funtzio garrantzitsuak betetzen dituzte:
- Oxigenoa eramatea
- Gorputza babestea
- Animalia-jatorrikoak -- Landare-jatorrikoak.
Bitaminak
- Gure organismoak sintetizatu ezin dituen biomolekula organikoak dira lipidoak eta proteinak.
- Nahikoa da kantitate txiki batean.
- Hazteko eta prozesu organiko askok behar bezala funtzionatzeko.
Gaixotasunak agertzen dira:
- Bitamina gutxiegi izatea.
- Bitamina gehiegi izatea.