Ekonomiaren Oinarriak: Kontzeptuak eta Enpresa Motak

Zer da Ekonomia?

Ekonomia gizarteko kideek kontsumi ditzaten, zerbitzuak eta ondasunak ekoizteko baliabide urriak banatzeko moduaz arduratzen den zientzia da.

Ekonomiaren Adar Nagusiak

Mikroekonomia

Mikroekonomia unitate ekonomikoek –kontsumitzaileak, enpresak eta industriak– zer nolako portaerak eta harremanak dituzten aztertzen dituen teoria ekonomikoaren atala da.

Makroekonomia

Makroekonomia ekonomiaren funtzionamendu globalaz arduratzen da.

Oinarrizko Jarduera Ekonomikoak

Hauek dira oinarrizko jarduera ekonomiko nagusiak:

• Ekoizpena: Enpresak erabaki behar du zer ondasun ekoiztuko dituen eta nola sortuko dituen.
• Kontsumoa: Familiek beren diru-sarrerak nola banatuko dituzten erabaki behar dute, beren beharrizanak asetzeko eskaintzen zaizkien ondasunen eta zerbitzuen artean aukeratuz.
• Banaketa: Enpresek sortzen dituzten ondasunak kontsumitzaileen eskura jartzean datza.

Ekonomiaren Funtsezko Kontzeptuak

Beharrizan Motak

Bi beharrizan mota nagusi bereizten dira:

• Lehen mailako beharrizanak: Bizitzeko ezinbestekoak direnak (adibidez, elikadura, etxebizitza).
• Bigarren mailako beharrizanak: Gizartearen garapenarekin sortzen direnak (adibidez, aisialdia, teknologia).

Urritasuna eta Aukerak

Urritasuna: Kontzeptu erlatiboa da; baliabideak mugatuak diren heinean, daudenak baino ondasun eta zerbitzu gehiago eskuratu nahi izatea adierazten du.

Aukera-kostua: Ondasun edo zerbitzu bat aukeratzean, uko egiten zaion alternatibarik onenaren balioa da. Hau da, zerbait lortzeko sakrifikatu behar izan den ondasun edo zerbitzuen kopurua.

Baliabide-urritasuna: Eskura daitekeen teknologia eta baliabideak erabiliz, denboraldi jakin batean ekoitzi daitekeen ondasun kopurua mugatua izatea da.

Ekoizpen potentziala: Ekoizpen-baliabide eta teknologia maila jakin batekin, ekonomia batek lor dezakeen gehienezko ekoizpen maila da.

Enpresa: Oinarrizko Ekoizpen Unitatea

Enpresa oinarrizko ekoizpen unitatea da. Lana kontratatu eta beste ekoizpen-faktore batzuk (kapitala, lehengaiak) alokatu edo erosi egiten ditu, ondasunak eta zerbitzuak ekoitzi eta saltzeko.

Enpresa Motak

Hainbat enpresa mota daude, jabetzaren, erantzukizunaren eta egitura juridikoaren arabera sailkatuak:

• Norbanakoaren enpresa: Negozio bat eratzeko erarik errazena da. Enpresa norbanako bakar baten jabetzakoa da eta hark zuzentzen du. Erantzukizuna mugagabea izan ohi da.
• Sozietateak (izaera sozialeko enpresak): Pertsona juridiko batek edo bazkide-talde batek osatzen ditu enpresaren jabetza. Termino honek hainbat forma har ditzake, hala nola sozietate zibilak edo kolektiboak, non bazkideen erantzukizuna desberdina izan daitekeen.
• Sozietate Mugatua (S.L.): Bazkideek kapitala jartzen dute eta haien erantzukizuna jarritako kapitalera mugatzen da. Jatorrizko testuan "Mugatuak" gisa aipatzen dira.
• Sozietate Anonimoa (S.A.): Kapitala akzio izeneko zati berdinetan banatuta dago. Akziodunen erantzukizuna ere jarritako kapitalera mugatzen da.
• Lan Sozietate Anonimoa: Bazkideek kapitala eta lana jartzen dituzten sozietate anonimo mota berezia da.