Ekonomiaren Oinarriak: Jarduerak, Faktoreak, Agenteak

Ekonomia-jarduerak: Sarrera

Zer dira ekonomia-jarduerak?

Gizakiek beren premiak asetzeko egiten dituzten jarduera guztiak dira. Ekonomia-jarduerak aldatu egin dira historian zehar: hasieran oinarrizkoak ziren eta orain, berriz, konplexuak.

Ekonomia-jardueren bidez gauza hauek lor ditzakegu: ondasunak eta zerbitzuak.

Ekonomia-jardueren sailkapena

Ekonomia-jarduerak hiru motatakoak izan daitezke:

• Ekoizpenekoak
• Banaketakoak
• Kontsumokoak

Ekoizpen-jarduerak

Ondasunak eta zerbitzuak lortzeko egiten diren jarduerak dira.

Banaketa-jarduerak

Ondasunak eta zerbitzuak kontsumitzaileengana helarazteko jarduera guztiak dira.

Kontsumo-jarduerak

Kontsumitzaileek ondasunak eta zerbitzuak erabiltzeko egiten dituzten jarduerak dira.

Ondasun motak

Ondasunak bi motatakoak izan daitezke:

• Ekipamendu- edo ekoizpen-ondasunak: Beste ondasun batzuk ekoizteko erabiltzen direnak.
• Kontsumo-ondasunak: Pertsonen premiak zuzenean asetzen dituztenak.

Ekoizpen-faktoreak

Ondasunak egiteko eta zerbitzuak eskaintzeko erabiltzen diren elementuak dira. Hiru multzo nagusi daude:

Natura-baliabideak

Ondasunak eta zerbitzuak ekoizteko balia daitezkeen naturako elementuak dira. Adibidez: ura, energia-baliabideak, lurra, basoak...

Bi motatakoak dira:

• Berriztagarriak: Erabili ahala agortzen ez direnak edo modu naturalean birsortzen direnak (eguzkia, haizea, basoak...).
• Berriztaezinak: Kantitate mugatuan daudenak eta agortu daitezkeenak (petrolioa, ikatza...).

Lana

Ondasunak eta zerbitzuak sortzeko egiten den giza ahalegin fisikoa edo intelektuala da. Mota askotako lanbideak daude.

Kapitala

Ez da ondasunak eta zerbitzuak ekoizteko behar den dirua soilik. Hiru kapital mota bereiz ditzakegu:

• Kapital fisikoa: Ekoizpenean erabiltzen diren elementu materialak (makinak, eraikinak, erremintak...).
• Giza kapitala: Langileen prestakuntza eta esperientzia.
• Finantza-kapitala: Ekoizpen-prozesua finantzatzeko behar den dirua.

Agente ekonomikoak

Ekonomiaren protagonistak dira. Hiru multzo nagusi daude:

Estatua (Sektore Publikoa)

Zeregina du ekonomia erregulatzea eta herritarren ongizatea bermatzea. Bere funtzioak dira:

• Zergak biltzea.
• Legeak egitea eta betearaztea.
• Ekonomia-aldagai batzuk egonkortzen saiatzea (inflazioa, langabezia...).
• Aberastasuna birbanatzea (dirulaguntzak, zerbitzu sozialak...).
• Ondasun eta zerbitzu publikoak eskaintzea (hezkuntza, osasuna, azpiegiturak...).

Enpresak

Ondasunak eta zerbitzuak ekoizten dituzte, merkatuan saltzeko helburuarekin. Haien estrategia nagusiak izaten dira:

• Ekoizpen-kostuak murriztea.
• Produktibitatea handitzea.
• Ahalik eta gehien saltzea.

Mozkina: Enpresen helburu nagusia da, eta ekoizpen-kostuaren eta salmenta-prezioaren arteko aldea da.

Kontsumitzaileak (Familiak)

Ondasunak eta zerbitzuak erosten dituzten pertsonak edo familiak dira, beren beharrak asetzeko. Haien erabakietan hainbat faktorek eragiten dute.

Eragiten duten faktoreak

• Soldata: Langileek lanaren truke jasotzen duten dirua da. Soldata gordina zergak eta kotizazioak kendu aurrekoa da, eta garbia horiek kendu ondoren jasotzen dena.
• Lan-egonkortasuna: Lan-kontratu motak (mugagabea, aldi baterakoa...) eragina du kontsumo-ahaleginean eta etorkizuneko planetan.
• Inflazioa: Prezioen igoera orokor eta iraunkorra da. Diruaren erosahalmena murrizten du.
• Zorrak: Familien zor-mailak kontsumitzeko gaitasuna baldintzatzen du.

Lan-merkatu berria

Azken hamarkadetan aldaketa handiak gertatu dira lan-munduan. Bi izan dira eragile nagusiak:

• Ekoizpen-prozesuen mekanizazioa eta automatizazioa: Teknologia berriek langile gutxiago behar izatea eragin dute zenbait sektoretan produktuak ekoizteko.
• Enpresen deslokalizazioa: Enpresa askok beren ekoizpena soldata eta kostu txikiagoak dituzten herrialdeetara eramaten dute.

Ondorioak

Aldaketa hauen ondorioz, langabezia-tasa handitu egin da Europako herrialde askotan. Lehen ohikoa zen langileek lan-bizitza osoa enpresa berean igarotzea. Gaur egungo lan-merkatuan, ordea, lanpostu-aldaketak eta lan-baldintzen prekarietatea ohikoagoak dira.