Ekonomia, Ekoizpen Baliabideak eta Sistema Ekonomikoak
Ekonomia eta Oinarrizko Kontzeptuak
Ekonomia: Eskura dauden baliabideak gizartearen beharrizan indibidual eta kolektiboak ondo betetzeko, norbanakoek eta gizarteak egiten dituzten hautaketak eta hartzen dituzten erabakiak.
Mikroekonomia eta Makroekonomia
Mikroekonomia: Unitate ekonomikoaren portaera aztertzen du (familia). Makroekonomia: Sistema ekonomikoaren portaera aztertzen du.
Urritasuna eta Aukera Kostua
Urritasuna: Urritasun kontzeptua erlatiboa da, daudenak baino ondasun eta zerbitzu gehiago eskuratu nahi izatea adierazten du. Urritasunak erabaki ekonomikoak hartzera behartzen gaitu.
Aukera kostua: Erabakiak hartzeak mozkinak eta kostuak alderatzea dakar. Zerbait lortzeko baztertu behar den aukerari deritzo.
Ekoizpen Baliabideak/Faktoreak
Gizakien beharrizanak asetzeko, ezinbestekoa da ondasunak eta zerbitzuak ekoiztea eta horretarako, beharrezkoa da ekoizpen baliabideak erabiltzea. Ondasunen eta zerbitzuen ekoizpenean erabilitako faktoreak edo oinarrizko elementuak ditugu. 4 dira:
- LURRA: Lurrazaleko eta itsasoko baliabide naturalak dira. /lehengaiak. Adib: meak eta arrantza.
- LANA: Langileen gaitasun fisiko eta intelektuala. Oinarrizko ekoizpen faktorea. Lehengaiak baliatu eta makineriaren bidez, eraldatu egiten dituzte beste prozesu batzuetarako egoki diren kontsumo ondasun bihurtuz.
- KAPITALA: Enpresan inbertsioak egitean datza. Adib: makinak, eraikinak, ordenagailuak…
- ENPRESA EKIMENA: Aurreko 3 baliabideak antolatzea da eta garrantzi handia du. Adib: zuzendaritza, antolatzailea...
Jarduera Ekonomikoa eta Enpresak
Jarduera ekonomikoa: Jarduera ekonomiko nagusia ekoiztea da, beharrizanak asetzeko. Arduradunak familia, enpresa eta sektore publikoa dira.
Enpresen Sailkapena
Enpresa: Oinarrizko unitatea. Eurek ekoiztu eta eskaintzen dute.
Jardueraren arabera:
- Industriakoak: Eraldaketan dihardutenak. Lehengaiak erosi kontsumoko ekoizkin bihurtzeko. Adib: erauzketakoak, siderometalurgia…
- Merkataritzakoak: Merkatugaiak erosten dituzte eta ondoren garestiago saldu, etekina ateratzeko. Adib: saltegi handiak, txikizkariak…
- Zerbitzuetakoak: Ez dute ondasun materialik ekoizten edo saltzen, jarduera batez gozatzea eskaintzen diote kontsumitzaileari.
Izaera Juridikoaren arabera:
1. Norbanakoarenak, 2. Sozialak, 3. Mugatuak, 4. Sozietate anonimoak, 5. Lan sozietate anonimoak, 6. Kooperatibak.
Zergatik daude enpresak?
3 arrazoi daude:
- Finantza baliabideak bildu egiten dituzte inbertsio handiak egiteko: ikerketa, garapena eta berrikuntza.
- Ekoizpena kontrolatu, kudeatu eta planifikatu. Erabakiak hartzen dituzten ordezkariak, zuzendariak dira.
- Ekoizpena handitzean, orduan eta txikiagoak dira enpresaren kostuak.
Zergak eta Gastuak
Zergak: Errenta, ondasun eta zerbitzuen gainean ezarrita. Gastu pribatua onartuz. Diru sarrera nagusi.
Gastuak: Ondasun eta zerbitzutan gastatzen den diruak eta transferentziek ematen dizkie baliabideak norbanakoei.
Errentaren Fluxu Zirkularra
Errentaren fluxu zirkularra: Etxeko ekonomien, enpresen eta sektore publikoaren arteko ondasunen, zerbitzuen eta ordainen fluxua.
Doktrina eta Sistema Ekonomikoak
Kapitalismoa
Kapitalismoa: Lehentasunen merkatua. Enpresak ekoiztu jendeak erosten duelako. Adam Smith. Estatuak eskua hartzen du.
Merkatu Ekonomikoaren Funtzionamendua
Lan diruaren truke eta dirua kontsumitzeko gaien truke aldatzen dute.
Esku Ikusezina
Esku ikusezina: Merkatuak erabaki zenbat ekoiztu. Asko saltzen bada asko ekoiztu. Ez du kontsumitzailearen eta ekoizlearen arteko harreman zuzenik behar.
Musak
Musak: Prezioaren aldaketak, ekoizleei modu zuzenean jarduteko diestaratzen dute.
Desabantailak eta Abantailak
Desabantailak: Berdintasun arazoak, merkatuak hutsegiteak, ezegonkortasuna.
Abantailak: Hautatzeko eta ekoizteko askatasuna, eskaria eta eskaintza ajustatu, etekinak pizgarri ekoizpenerako, eraginkortasuna.