Ekoizpen faktoreak eta lan-merkatua: oinarrizko kontzeptuak

Ekoizpen faktoreak

• Errenta: Natura-baliabideen jabeek baliabideak erabiltzearen truke jasotzen duten saria da. Fruitua emateko ahalmena neurtzen du eta alokairu edo lurraren errenta esaten zaio.
• Interesa: Kapitalaren zerbitzuen balioa da, eta, zehazki, diruaren prezioa.

Lan-merkatua

• Enpresek erosten dute lana (eskaria): kurba beherakorra da.
• Langileek saltzen dute lana (eskaintza): kurba gorakorra da.
• Lan-merkatuan prezioa = soldata (besteren kontura egindako lanaren truke jasotzen den saria).

Lan-eskarian eragiten duten faktoreak

• Soldata-maila: Soldatek gora egiten badute, kostuek gora egiten dute eta enpresek langile gutxiago kontratatzen dituzte.
• Ondasun edo zerbitzuaren prezioa: Produktuaren prezioa zenbat eta handiagoa izan, orduan eta gehiago merezi du langileak kontratatzea.
• Langilearen produktibitatea: Langileen kualifikazioak, prestakuntzak eta eskarmentuak ekoizpenean eragiten dute.

Lan-eskaintzan eragiten duten faktoreak

• Soldata-maila: Zenbat eta handiagoa izan, orduan eta jende gehiago egongo da prest bere lana eskaintzeko.
• Populazioaren ezaugarriak: Populazioa zenbat eta handiagoa izan, orduan eta handiagoa da lan egiteko baldintzak betetzen dituzten pertsonen ehunekoa.

Oreka eta araudia

• Oreka-soldata: Eskaria (enpresa) eta eskaintza (langileak) ados jartzen diren momentua.
• Lanbide arteko gutxieneko soldata (LGS): Langile batek, lanbidea edozein dela ere, Espainian jaso behar duen gutxieneko soldata da (Gobernuak erabakitzen du).

Enplegu-politika eta langabezia

Langabezi-tasa murrizteko ekintza eta prozedura guztiak dira.

Biztanleriaren ezaugarriak

• Aktiboak: Landunak eta langabeak.
• Ez-aktiboak: Kontsumitzen soilik egiten duten pertsonak (ikasleak, jubilatuak, etxekoandreak, lan egin ezin dutenak).

Langabezia motak

• Ziklikoa: Ekonomia-zikloarekin batera doan langabezia da.
• Urtaro-langabezia: Denbora batean bakarrik jarduten da lanean (adibidez, eski-pistan lan egiten duen pertsona bat; denboraldia bukatzean langabezian geratzen da).