Ekoizpen Aukeren Muga eta Plangintza Zentralizatua: analisia eta mugak

Laburpena

Testuak Ekoizpen Aukeren Muga (EAM) kontzeptua azaltzen du, baliabide-eskasia, aukera-kostua eta ekoizpen potentziala lotzen dituen eredu ekonomikoaren bidez. Gero, plangintza zentralizatuaren ezaugarriak eta sistemaren porrota eragin zuten faktoreak aztertzen ditu, pizgarririk eza, burokrazia gehiegi eta aurreikuspen-akatsak barne.

Funtsezko puntuak

Ekoizpen Aukeren Muga (EAM) gizarte batek baliabide eta teknologia jakin batzuekin denbora-aldi batean ekoitz dezakeen gehienezko kantitatea adierazten du.
EAM hiru kontzeptuen bidez analizatzen da: baliabide-eskasia, aukera-kostua eta ekoizpen potentziala.
EAM grafikoki adierazteko, bi ondasun edo zerbitzu (x eta y) ekoizten dituen herrialde hipotetikoa erabili ohi da.
Plangintza zentralizatuan baliabideen esleipena organo publiko eta zentral batek egiten du, plan ekonomikoen bidez.
Sistema XX. mendearen amaieran porrot egin zuen, zenbait salbuespenekin.
Porrotaren faktoreak izan ziren pizgarririk eza, gehiegizko burokrazia eta aurreikuspen-akatsak, merkatuko adierazle fidagarririk ez zegoelako.

Frogatu zeure burua

Ekoizpen potentzialaren muga horri Ekoizpen Aukeren Muga (EAM) esaten zaio. EAM honek adierazten du gizarte batek denbora-aldi jakin batean ekoitzi ditzakeen ondasunen eta zerbitzuen gehienezko kantitatea, ekoizpen-baliabide eta teknologia-ezagutza jakin batzuk erabiliz.

Ekoizpen Aukeren Mugaren Analisia

EAM hiru kontzeptu garrantzitsu (baliabide-eskasia, aukera-kostua eta ekoizpen potentziala) adierazten dituen ekonomia-eredu baten bidez analizatzen da. EAMa grafikoki adierazteko, ohikoena da bi ondasun edo zerbitzu jakin (x eta y) ekoizten dituen herrialde hipotetiko bat erabiltzea, nahiz eta jakin badakigun herrialde bakoitzak urtean milaka ekoizten dituela, milioika ez badira.

Plangintza Zentralizatua

Plangintza Zentralizatua egiten duen organoa

Baliabideen esleipena plangintza zentralizatua egiten duen organo baten esku dago. Organo publiko eta zentrala da, eta jarduera ekonomiko guzti-guztia antolatzen du, enpresei edo familiei inolako tarterik utzi gabe. Antolaketa zenbait urtetarako plan ekonomikoen bidez egiten da. Horietan, herrialdeko ekonomiaren alderik txikiena ere zehaztuta dago.

Plangintza Zentralizatuaren Porrota

Nahiz eta, hasieran, sistema hori aplikatu zuten herrialdeek arrakasta izan zuten enpleguaren, osasungintzaren edo hezkuntzaren alorreko oinarrizko beharrak asetzen, sistemak porrot egin zuen XX. mendearen amaieran, zenbait salbuespenekin. Hona hemen porrot hori eragin zuten faktoreetako batzuk:

Pizgarririk eza: Prezioak eta soldatak Estatuak finkatzen zituenez, enpresek ez zuten elkarren arteko lehiarako ahaleginik egiten, eta langileen artean desmotibazioa eragiten zuen.
Gehiegizko burokrazia: Ekonomia-sistema kontrolatzeko behar zen aparatu administratiboa buztinezko oinak zituen erraldoi bihurtu zen, geldotasuna eta eraginkortasunik eza nagusi zituen sistema.
Aurreikuspen-akatsak: Ekonomiaren bilakaera erakusten duten adierazle errealik ez zutenez —merkatu-ekonomiako prezioak edo salmentak adierazleen parekorik, esate baterako— planifikatzaileek ez zuten ekonomiaren martxari buruzko informazio fidagarririk, eta hori dela eta, ez zuten beti asmatzen aurreikuspenak egitean eta baliabideak esleitzean.

Ohiko galderak

Zer da Ekoizpen Aukeren Muga (EAM)?

EAM gizarte batek denbora-aldi jakin batean, baliabide eta teknologia-ezagutza jakin batzuk erabiliz, ekoitz ditzakeen ondasun eta zerbitzuen gehienezko kantitatea da.

Zein kontzeptu lantzen dira EAMaren analisian?

Baliabide-eskasia, aukera-kostua eta ekoizpen potentziala. Hiru kontzeptu horiek ekonomia-eredu baten bidez azaltzen dira.

Zergatik porrot egin zuen plangintza zentralizatuak?

Pizgarririk ezagatik, gehiegizko burokraziagatik eta aurreikuspen-akatsengatik. Prezioak eta soldatak Estatuak finkatzen zituenez, enpresek ez zuten lehiatzeko arrazoirik, eta planifikatzaileek ez zuten ekonomiaren bilakaerari buruzko informazio fidagarririk.