Deskolonizazioa 1945–1975: arrazoiak eta ondorioak
Deskolonizazioa (1945–1975)
1945 eta 1975 artean, inperio kolonialak desegin ziren eta independentzia eskuratu zuten ordura arte kolonienak. Asi╠�an hasi zen prozesua; Bandungeko Konferentzian emandako bultzadaren ondorioz Afrikan orokortu zen. Bi modutan lortu zen deskolonizazioa: gerrak edo hitzarmenak.
Zergatiak
- II. Mundu Gerra: kolonietan borrokak izan ziren eta kolonien biztanleek bere garrantziaz jabetu ziren.
- Mugimendu nazionalistak: barruko antolakuntza eta independentziaren aldeko mugimenduak garatu ziren.
- Nazioarteko laguntza: intelektualek, elizak, NBEko autodeterminazioaren aldeko herrialdeek, AEBek eta SESBek kasu askotan independentziaren aldeko jarrera izan zuten edo beren eragin-esparrua handitu nahi izan zuten.
Deskolonizazioa (II)
Bandungeko Konferentzia (Indonesia)
Bandungeko Konferentzia (Indonesia) izan zen lerrokatu gabeko herrialdeen mugimendua bultzatu zuena, eta Cold War garaiko bi blokeetatik kanpo geratzeko asmoa erakutsi zuten herrialdeen elkarrizketa eta koordinazio foro garrantzitsua izan zen.
Afrikako deskolonizazioa
Afrikako deskolonizazioa iparraldetik hasi zen eta pixkanaka Saharaz hegoalderantz hedatzen joan zen: lehenik iparraldeko koloniak eskuratu zituzten independentzia, eta gero beste eremuak.
Askatzearen ondorioak
Deskolonizazioaren ondoren herrialde askok arazo larriei egin behar izan zieten aurre; ondorio nagusiak honako hauek izan ziren:
- Politikan: askotan herri askoren mugak kolonia garaiko marrazkietan oinarrituta zeuden, eta horrek gatazkak eta gerra zibila eragin zitzakeen. Horren aitzakiapean, kasu batzuetan diktadura militar ustel eta gogorrak ezarri ziren.
- Ekonomian: herrialde askok metropoli zaharren menpe jarraitu zuten edo AEBen edo SESBen eragin-esparruan geratu ziren. Neokolonialismo izeneko fenomenoa merkataritza- eta ekonomia-trukeetan nabarmendu zen: lehengaiak esportatu eta manufakturak, kapitala eta teknologia inportatzen jarraitu zen.
- Gizartean: demografia hazkunde handiak eta ekonomia ahulak bizi-maila eskasa eragin zuten (gosea, analfabetismoa, osasun zerbitzuen gabezia, etab.). Herrialde horiei sarritan "Hirugarren Mundua" deritzaie.
Ariketak
Deskolonizazioaren zergatiak: Koloniak II. Mundu Gerran parte hartu zuten eta bere garrantziaz jabetu ziren. Mugimendu nazionalistak garatu ziren. Nazioarteko laguntza jaso zuten: intelektualek, NBEko autodeterminazioaren aldeko herrialdeek, AEBek eta SESBek beren eragin-esparrua handitzeko asmoz lagundu zuten.
Hirugarren Mundua: deskolonizatuak izan ziren herrialdeak maiz garapen gutxikoak izaten ziren eta, beraz, "pobreak" deitzen ziren. Hemendik ondoko sailkapena erabilia izan zen garai horretan:
- 1. Mundua: kapitalista eta garatuak.
- 2. Mundua: komunistaak (SESBearen eraginpean).
- 3. Mundua: lerrokatu gabeko herrialdeak, askotan deskolonizatuak eta garapen gutxikoak.
Ariketak amaitzeko, azpimarratu testu honetan agertzen diren kontzeptu garrantzitsuak: deskolonizazioa, Bandungeko Konferentzia, neokolonialismoa eta Hirugarren Mundua. Proposatutako galderak: zein izan ziren deskolonizazioaren oinarri nagusiak? Nola eragin zien askatasunak politikari, ekonomiari eta gizarteari?