Descartesen Filosofia: Oinarrizko Kontzeptuak eta Definizioak
Descartesen Filosofia: Oinarrizko Kontzeptuak
Gizakia (Descartes)
Descartesen ustez, bi substantziez osaturiko izakia da:
- Arima (edo substantzia pentsatzailea, res cogitans)
- Gorputza (edo substantzia hedatua, res extensa)
Substantzia horien arteko lotura edo harremana burmuinaren erdian dagoen guruin pinealean kokatzen da. Hau Descartesen filosofiako puntu ilun bat da, eta dirudienez, azalpen hau ez zen guztiz gogobetegarria izan berarentzat.
Arima edo Ni-a
Aristotelismoa eta Eskolastika
Izaki bizidunei dagokien printzipio substantziala da, bizia ematen duen forma. Gizakiaren kasuan, eskolastikak arima espirituala, materiarik gabekoa, bakuna eta hilezkortzat hartzen du.
Descartes (Res Cogitans)
Arima res cogitans edo substantzia pentsatzailea da. Haren atributua, ezaugarri bereizgarria, pentsatzea da. Pentsatzeak honako ekintzak barne hartzen ditu:
- Zalantza egitea, baieztatzea, ezeztatzea.
- Nahi izatea, nahi ez izatea.
- Iruditzea, aditzea, sentitzea.
Arimak ez du lekuren beharrik existitzeko, eta gorputza baino errazagoa da ezagutzeko. Gorputzetik guztiz bereizten denez, Descartesen arabera, hilezkorra da.
Gorputza (Res Extensa)
Res extensa edo substantzia hedatua da, hedaduraz horniturik dagoen substantzia, hots, luzera, zabalera eta sakontasuna dituena. Arimarekin elkartzean gizakia osatzen du, Descartesentzat gizakia bi substantzia desberdinez osaturiko izakia baita.
Ideia
Zentzu zabalean, objektuari buruzko kontzeptu edo adimenezko errepresentazioa da.
- Platonentzat: Munduz gaindiko izaki sentikorren eredu erreal eta subsistentea da.
- Descartes eta Lockerentzat: Adimen-errepresentazioa besterik ez da. Pentsamenduaren objektua den oro ideia da.
Descartesen Ideien Analisia
Descartesek ideietan bi alderdi bereizten ditu:
- Ideia, ekintza psikikoa den aldetik (antzerakoak dira).
- Ideiaren eduki objektiboa (oso ezberdinak dira, adibidez, Jainkoaren ideiaren edukia mahaiarena baino zabalagoa da).
Descartesek hiru ideia mota bereizten ditu:
- Jatorrizkoak (edo sortzetikoak, innatae)
- Eratorriak (edo kanpotik datozenak, adventitiae)
- Irudimenezkoak (edo guk sortutakoak, factitiae)
Intuizioa
Espirituaren hautemate soila eta berehalakoa da. Hain da bereizkorra eta erraza, ezen ez baitu zalantzarako tarterik uzten.
Dedukzioa
Proposizio ziur batzuetatik (premisetatik) derrigorrez beste bat (konklusioa) ateratzea da.
Adibidez:
Gizaki guztiak hilkorrak dira.
Ni gizakia naiz.
Beraz, ni hilkorra naiz.
Jainkoa
Filosofian, goi-izakia da Jainkoa: nahitaez existitzen dena, gauza guztien sortzaile eta lehen zergatia.
Descartesek Metodoaren diskurtsoan aipatzen dituen Jainkoaren beste ezaugarri batzuk honako hauek dira:
- Orojakilea
- Ahalguztiduna
- Mugagabea
- Aldaezina
- Betierekoa
Jainkoarengan ezin daiteke inperfekziorik egon, eta ezin daiteke konposatua izan, konposizio orok menpekotasuna dakarrelako, eta menpekotasuna akats bat delako. Beste izaki guztiak Jainkoari esker existitzen dira.
Mekanizismoa
Errealitate materialeko fenomeno guztiak azaltzeko printzipio mekanikoetan oinarritzen den teoria da. Lege fisiko-kimikoez baliatzen da, eta bizitza adierazteko behar bestekoak direla aldezten du.
Mekanizistek sinesten dute naturako izakiek makinen modura funtzionatzen dutela, mugimenduen legeen arabera.