Descartes: Zalantza Metodikoa eta Egiaren Bilaketa
René Descartesen filosofiaren funtsezko zutabeetako bat da zalantza metodikoa, egiaren bilaketan abiapuntu gisa erabiltzen duena. Haren ustez, gure ezagutzaren oinarriak zalantzan jartzea ezinbestekoa da ziurtasun irmoak eraikitzeko.
Zalantza: Haurtzaroko Usteak eta Arrazoimena
Haurtzarotik ohituraz ontzat emandako munduari buruzko usteak ez-ziurrak dira, haurtzaroan arrazoimena garatu gabe dagoelako eta zentzumenen mende dagoelako. Haurtzarotik onartutakoa kritikoki aztertu behar dugu, gogamena zentzumenetatik bereiztuz. Ziurtasunak eraikitzeko tresna nagusia pentsamenduaren lehen printzipioen nabaritasuna da, erroreak baztertu ondoren egia ziurtatzen laguntzen diguna.
Zalantza Metodikoaren Hiru Urratsak
Descartesek zalantza metodikoa hiru urratsekin azaltzen du: zentzumenak, ametsak eta Jainkoa, hain zuzen ere.
- Zentzumenak: Descartesek dio zentzumenak ez direla fidagarriak, nahasgarriak direla. Hala ere, inpresio sentikorren bizipena ezin dela zalantzan jarri dio, nahiz eta okerrak izan.
- Ametsak: Ametsek ez dituzte benetako gertakariak aurkezten, baina egiantzekoak dira. Haren ustez, ametsen edukiak irudimenezkoak izan arren, ezin dira guztiz zalantzan jarri, amestearen ekintza gertatu egin delako zalantzarik gabe.
- Jainkoa Engainatzailea: Azkenik, Descartesek izaki gorenari (Jainkoari) buruzko deskribapen filosofiko tradizionalera jotzen du. Gizakiak erroreak dituela gauza nabaria dela dio. Jainkoa, tradizioak dioen bezain ahalguztiduna izanda, erroreak eragotzi litzake; ez duenez hori egiten, onar liteke hipotesi gisa Jainkoa engainatzailea, gaizkilea dela. Giza arrazoia argitzen duen Jainko ongile baten ziurtasuna zalantzan jartzea zentzuzkoa bada, orduan orain arte ziurtzat emandako suposaketa filosofiko, zientifiko eta abar baztergarriak izaten amaitzen dute.
Egia Bilatzeko Metodo Berria: Matematika
Egia bilatzeko eredu berria proposatu zuen Descartesek: matematikak. Matematikak ziurak direlako, haien egia esperientziatik kanpokoa delako, arrazoizkoa soilik. Metodoa betetzeko lau pauso jarraitu behar ziren:
- Nabaritasuna: Arrazoizko egiarik sendoenak intuizioz egiazkoak direla dakigun pausoa da. Pauso honek bi ezaugarri ditu:
- Argitasuna: Enuntziatu nabariek ez dute gogoeta luzerik behar onartuak izateko.
- Bereizketa: Ideia nabariek esanahi zehatza dute, beste ideietatik ondo bereizita daude.
- Analisia: Lehen begiratuan nabariak ez diren enuntziatuak zatitu egiten dira, haien oinarrian enuntziatu nabaririk dagoen ikusteko. Hori egin eta gero, proposizio konplexu bat proposizio nabari batetik eratortzen dela ikusten bada, egiazkoa dela esan dezakegu.
- Sintesia: Printzipio nabarietatik abiatuz enuntziatu berri ziurrak deduzitu ahal ditugu.
- Zerrendaketa: Sintesi fasean egindakoa berrikusten eta egiaztatzen den pausoa da.
Pauso horiek beteta, metodoa aplikatuta egongo da, eta egiaren bilaketan aurrera egin ahal izango da.