Cadizko Konstituzioa eta Fernando VII.aren Erregealdia

Cadizko Konstituzioa

• 1812an onartu zen, Espainiako lehena izan zen.
• Konstituzioa herrialde bateko legedia gorena da eta liberalismoarekin lotzen da.
• Epe motz eta desberdinetan egon zen indarrean:
  • Fernando VII.aren etorrerara arte
  • Hirurteko Liberala (Fernando VII.aren erregealdian)
  • 1836an 11 hilabetez
• Egoera
  • Espainia gerran dago frantsesen aurka: Independentzia Gerra
  • Espainiako erregeak Frantzian daudenez, herritarrek hartzen dute estatuaren kargua.
  • Horretarako, batzarrak eratu zituzten: herrietakoak, probintziakoak eta gorena.
  • 1810ean, 5 pertsonaz osatutako Erregentziari eman zioten boterea: Gorteak. Gorte hauek Cadizen elkartuko dira eta Espainian iraultza liberala hasiko da.

Cadizko Gorteak (1810-1814)

• Cadizko Gorteak: 1810-1814 bitartean bildu ziren.
  • Cadiz hiri liberala zen, eta hori ingelesen eraginagatik da, hauek baitziren haien babesleak. Espainia nola gidatu erabakitzeko asmoz bildu ziren.
• Gorteetan:
  • Bi talde zeuden: liberalak (gehiengoa) eta absolutistak (hauek beraien ideiak agertzen saiatuko dira).
  • Partaideen artean, liberalak erdi mailako jendea ziren, ez emakumeak ez herritar xehea. Probintzietako ordezkariak ere baziren.
• Erregimen Zaharrarekin Amaitzeko
  • Gorteek, konstituzioa ez ezik, beste erabaki asko hartu zituzten:
    • Zentsura deuseztatu, inprenta askatasuna, barneko mugak kendu, gremioak deuseztatu, jauntxoen eta kleroaren eskubideak kendu, Inkisizioa deuseztatu, tortura deuseztatu, Mesta deuseztatu...

1812ko Konstituzioaren Ezaugarriak

• 1812ko Konstituzioa liberala izan arren, ezaugarri atzerakoiak ere baditu:
  • Konfesionaltasuna: Espainiak erlijio ofiziala eta bakarra du, katolikoa. Beraz, Eliza katolikoak hainbat abantaila zituen (irakaskuntzaren kontrola, zentsuratzeko ahalmena...).
  • Talde pribilegiatuen jabetza pribatuak onartzen dira.
  • Foruak: Ez dute ezer esaten foruei buruz, baina konstituzio garaian foruek murrizketak jasan zituzten. Bizkaitarrek ez zuten onartu konstituzioa.
• Ezaugarri liberalak:
  • Botere banaketa
    • Betearazlea erregearen esku dago
      • Gerra deklaratu eta bakea sinatu.
      • Askatasun osoz aukeratuko ditu ministroak.
      • Ezin ditu Gorteak desegin.
      • Nazioa gobernatzeko 7 idazkari.
      • Erregeak erreinatu, ez gobernatu.
      • Nazioarteko harremanak zuzentzen ditu.
      • Bera da armadaren buru.
    • Legegilea Gorteek dute.
      • Legeak egiteko ganbara bakarra.
      • Erregeak aldarrikatuko ditu eta beto eskubidea du.
    • Judiziala, epaitegiek dute.
  • Herritarrak dira beraien boto eskubidea erabiliz ordezkariak aukeratuko dituztenak: Gizonezkoen sufragio unibertsala (25 urteko gizonezkoen zeharkako sufragioa).
  • Erregetza konstituzionala.
  • Norbanakoen hainbat eskubide eta askatasun ageri dira.
  • Berdintasuna legearen aurrean.
  • Ikasteko eskubidea aldarrikatzen da.
  • Milizia Nazionala: Konstituzioa defendatzeko herritarrez osatutako taldeak dira, boluntarioak.

Fernando VII.a

• Karlos IV.aren semea da, eta honek Aranjuezeko altxamenduaren ostean abdikatu egin zuen, Fernando VII.ari tronua utziz.
• “Desiratua” deitzen zioten.
• 1813ko abenduan, VALENÇAYKO ITUNA:
  • Napoleonek Fernando VII.a onartu zuen errege moduan.
  • Fernando VII.ak ez zuen neurririk hartuko frantsestuen aurka. (Ez zuen bete erabaki hori).
• 1814ra arte Fernando VII.a ez zen Espainiara itzuliko. Jendeak oso ondo hartu zuen. Baina berak, ez zuen ezagutzen Espainiako egoera, izan ere, 1808tik Frantzian zegoen.
• Bi aukera zituen: errege absolutista izan edo liberalismoa hartu bere erresumako pentsaera bezala.
• Erregealdiak 1814tik 1833ra arte iraun zuen. Hiru etapa:

, Seiurteko Absolutista

• Desberdintasunak, Inkisizioa eta Foruak onartzen dira.
• Europako beste herrialdeetan absolutismoa dago; beraz, honen laguntza badu. (Errestaurazio garaia da).
• Absolutista talde batek PERTSIARREN MANIFESTUA idatzi zuen.
  • Cadizko Gorteetako absolutistak ziren, 69 diputatu.
  • Madrilen idatzia.
  • Absolutismoaren aldeko idatzia, 1812ko Konstituzioaren kontra.
• Erregeak, Pertsiarren Manifestua jaso zuenean Valentziara joan zen, eta han:
  • Maiatzaren 4an, VALENTZIAKO DEKRETUA: Gorteek egindako lana kondenatu, konstituzioa onartzeko asmorik ez zuela adierazi, estatu kolpe bat eman eta absolutismoaren alde jo zuen.
• Neurri hauek hartu zituen:
  • Ez zen kanpo politikaz arduratu.
  • Errepresioa: egunkariak debekatu, unibertsitateak itxi, frantsestuak kanporatu, bere kontrako pentsaerak zituenak kartzelara...
  • Liberalen aurka: baztertuak, armadan absolutistak bakarrik.
  • Foruak berrezarri zituen.
  • Jaunen erregimena berrezarri, baita zergarik ez ordaintzeko eskubidea ere.
  • Inkisizioa ezarri, gerra garaiko idatziak deuseztatzeko eta bere kontrakoak zigortzeko.
  • Mestari eskubideak itzuli. (Abeltzain elkartea).
  • Jesuitak Espainiara itzuli, baina kanporatuak izan ziren geroago.
  • Gizarte estamentala.
  • Hasieran batzuk bere alde, baina gero bere politikarengatik kontra.
• Liberalismoari eginiko salbuespenak:
  • Cadizko Gorteetako torturaren abolizioa mantendu.
  • Godoyk egindako desamortizazioen lurrak ez zizkion Elizari itzuli, bere aldekoen esku zeudelako.
• Matxinadak egon ziren, baina ez zuten etekinik atera.
• Arazo ekonomikoak
  • Independentzia Gerraren ondoren, estatua suntsituta zegoen.
  • Gerrilleroen eraginez, komunikatzeko eragozpenak zeuden.
  • Ameriketako koloniak askatasuna lortzen hasi ziren.
• 1820an, Riegoren matxinadaren arrakasta. (Beraz, liberalismoa ezarri zen).

, Hirurteko Liberala

• 1820an, RIEGOREN ETA QUIROGAREN altxamendua
  • Haien helburua Ameriketako kolonietan ordena apur bat jartzea zen.
  • Hori egin beharrean, altxamendu bat egin zuten, baina ez zegoen prestaturik.
  • Cadizen izan zen.
  • Burgesen laguntza ekonomikoa izan zuten.
  • Egunkaririk ez zegoen eta zurrumurruek zabaldu zuten altxamendu horren arrakasta.
• Liberalen barruan desadostasunak
  • 1820-1822 Moderatuak boterean
  • 1822-1823 Asaldatuak boterean
• Cadizko Konstituzioa onartzen da.
• Foruak deuseztatu.
  • Probintziako Aldundiak ezarri zituzten.
  • Muga zergak kostaldera.
  • Zergak ordaindu beharra.
  • Soldaduskara joan behar izana.
  • Alkateek lehen instantziako eskumen judizialak galdu zituzten.
  • Donostia, Bilbo eta Gasteizen bakarrik lortu zuten liberalek agintea udaletan.
  • Hala ere, 1876ra arte ez ziren foruak desagertu.
• Hezkuntzak bultzakada izan zuen
  • 3 etapa ezarri: Lehen Hezkuntza, Bigarren Hezkuntza eta Goi Maila.
• Desberdintasunak kendu zituzten
  • Jauntxoen epaitzeko eskubidea kendu eta erregimena deuseztatu.
  • Maiorazgoa kendu (seme nagusiak ez du dena lortuko).
  • Hamarrena kendu (elizari).
• Erlijioa
  • Liberalak erlijioaren kontra.
  • Jesusen Lagundia desegin, eta ordena erlijiosoak orokorrean desegin.
  • Elizaren lur batzuk salgai: desamortizazioa.
  • Elizari zergak ordainarazten zaizkio.
• Askatasun adierazpena
  • Inprimatzeko askatasuna.
  • Hainbat hiriburutan elkarte patriotikoak sortu.
  • 49 probintzia ezarri ziren Espainian.
• Inkisizioa kendu, Mesta abolitu, Milizia Nazionala ezarri, aurreko etapako atxilotuak askatu.
• Aurkariak
  • Kleroa: desamortizazioagatik, botere gutxiago.
  • Nekazariak: egoera ekonomikoa larria zelako.
  • Erregea, nobleak: liberalismoaren aurka.
  • Euskaldunak: foruak kendu zizkietelako.
• Gertakizunak:
  • 1822an Asaldatuek lortu zuten boterea eta Fernando VII.ak laguntza eskatu zion Aliantza Santuari.
  • VERONAKO TRATATUA: Austria, Prusia, Errusia eta Frantziak egina, absolutismoa ezartzeko Espainian.
  • Frantziako armada etorriko da eta liberalak galtzaile atera ziren. Beraz, absolutismoa berrezarri zen.
• 1823an Frantziako armadaren laguntzaz liberalismoarekin amaitu zuten.

, Hamarkada Lotsagarria

• Aliantza Santuari esker lortu zuen absolutismoa.
• Cadizko Konstituzioa indargabetu: ordezkari ganbararik ez, Mesta eta Inkisizioa jarri, estamentuak berrezarri, hezkuntza erreforma gelditu...
• Liberalen aurkako garbiketa
  • Askok ihes egin zuten, Riego adibidez urkatu egin zuten.
  • Armada desegin eta berria sortu zuten, polizia berria ere sortu.
  • Administrazioaren garbiketa.
  • Elkarte patriotikoak desegin.
  • Aurreko gobernu konstituzionalak emandako maileguak kendu.
• Foruak:
  • Batzarrak eta Foru Aldundiak berrezarri.
  • Aduanak barnealdera (Gaztelatik sartzen direnei zergak ezarri).
  • Udaletan liberalak agintetik kendu.
  • Erregearen aldeko partidak: Tertzio Foralak, erregea defendatzeko sortuak izan ziren.
• Ekonomia
  • Diru beharra: koloniak askatu zirenez, zor asko zeuden, eta gainera pribilegiatuek ez zuten zergarik ordaintzen.
  • OGASUNAREN ERREFORMA: Zorra gutxitzea lortu zen, baina ez zuten arazoa konpondu.
  • Autarkia ezarri zen: kanpo merkataritza gutxitu.
• Aldaketak egon arren:
  • Nekazaritza atzeratua, errepide eskasak, bandoleroen lapurretak.
  • Gizartean absolutista eta liberalen arteko desadostasunak.
  • Matxinada militarrak, konstituzioa ezartzeko.
  • Europan Espainiaren irudia txarra zen.
• Erregeak presionatuta, amnistia eman zuen: presoak askatu.
  • Liberalentzat gutxiegi zen, baina absolutistentzat gehiegi zen.
• 1830ean SANTZIO PRAGMATIKOA onartu zen: Lege Salikoa indargabetu, emakumeek erregina izateko eskubidea lortuz.
• Espainian bi talde sortu ziren: absolutistak eta liberalak.
• 1833an Fernando VII.a hil zen.
• Santzio Pragmatikoa dagoenez, bere alabari dagokio erregina izatea, baina 3 urte zituen eta erregentzia bat dago.
  • Beraz, Gerra Karlista hasi zen. Liberalen buru Isabel II.a zen, eta absolutisten buru Karlos.