Biztanleriaren Banaketa eta Erregimen Demografikoaren Eboluzioa

Biztanleriaren banaketa azaltzen duten faktoreak

Biztanleriaren banaketa hainbat faktorek baldintzatu dute historian zehar:

a) Industria aurreko aldia

Ekonomiaren oinarria nekazaritza zen, eta faktore naturalek pisu handia zuten. Hori dela eta, dentsitate handienak erliebe lauko eta negu leuneko kostaldeetan zeuden, eta txikienak Iberiar Penintsularen barrualdeko ordoki garaian, negu hotzak zituztenez. Giza faktoreek ere eragina zuten: XVI. mendean Amerika aurkitzeak Gaztelari oparotasun ekonomiko handia ekarri zion, eta Iberiar Penintsularen barruan biztanle gehien zituen ingurua bihurtu zen. XVII. mendean, krisi ekonomiko eta demografikoen eraginez, biztanleria periferiarantz mugitu zen, eta horren ondorioz, egoerak buelta eman zuen.

b) Industria aldia

XIX. mendearen erdialdea eta 1975. urtea bitartean, faktore naturalek garrantzia galdu zuten, eta biztanleriaren banaketan kontrasteak sendotu eta areagotu egin ziren. Madrilgo eta periferiako eskualdeek pisua irabazi zuten, batzuetan berezko hazkundearen eraginez, eta beste kasu batzuetan, biztanleria erakarri zuten jarduera ekonomikoak ezarri zirelako, hala nola, industria eta turismoa.

c) Industria osteko aldia

1975eko krisitik aurrera, kontrasteak leundu egin ziren. Krisiak industrializazio-guneen erakarpena murriztu zuen, eta barrualdean, tradizioz emigratzaileak ziren guneetatik irteerak gutxitu ziren, eta batzuetan, emigranteak itzuli egin ziren. Krisiaren ostean, hauek dira gaur egungo garapen faktoreak: zerbitzuen lehentasuna, industriaren banaketa espaziala, nekazaritza teknifikatua eta garapen endogenoa, atzerriko immigrazio handiagoarekin batera. Hori dela eta, Madrilgo, Mediterraneoko eta Ebroko ardatzak sendotu egin dira.

Erregimen Demografikoaren Etapak

Hiru etapa ditu: jaiotza-tasa, heriotza-tasa eta berezko hazkundea, ezaugarri homogeneoak dituztenak. Etapa horiek Erregimen Demografiko Zaharra, Trantsizio Demografikoa eta Erregimen Demografiko Modernoa dira.

a) Jaiotza-tasa

Jaiotza-tasak balio handiak zituen bi arrazoirengatik:

• Landako ekonomia eta gizartea ziren nagusi, eta seme-alabak oso gazte hasten ziren lanean laguntzen; seme-alabak mantentzea merkea zen eta gurasoen etorkizuna bermatzen zuten, istripu, gaixotasun eta erretiro asegururik ez zegoelako.
• Ez zegoen sistema eraginkorrik jaiotzak kontrolatzeko. Aukera bakarra krisialdietan ezkontzearen adina atzeratzea zen, eta beraz, emakumearen aldi ugalkorra laburtu eta seme-alaben kopurua gutxitu egiten zen.

b) Heriotza-tasa

Heriotza-tasa orokorra handia eta gorabeheratsua zen. Horren arrazoiak bizi-maila urria eta medikuntza eta osasun baldintza eskasak ziren:

• Elikadura-dieta eskasa zen, nekazaritza-produktibitatea txikia zelako, eta desorekatua, proteinarik hartzen ez zelako.
• Airetik edo uretatik, baita jakietatik ere, transmititutako gaixotasun infekziosoak oso ugariak ziren. Horrez gain, medikuntza oso atzeratuta zegoen, ez zekiten gaixotasunak transmititzeko bideak zein ziren, eta ez zegoen higiene pribatua eta publikoa. Heriotza-tasa handiarekin batera, heriotza-tasa katastrofikoa zuten uneak zeuden. Haurren heriotza-tasa handia zen eta bizi-itxaropena txikia zen.

c) Berezko hazkundea

Jaiotza- eta heriotza-tasa handien ondorioz, berezko hazkundea txikia zen, eta gehiegizko heriotzen krisiengatik gorabeherak zituen.