Bizitzaren Moldaketa eta Hautespen Naturala: Eboluzioaren Giltzarriak
Moldaerain espezie berekoen artean
Bizidun guztietan ADNa dago, eta molekula horren bidez, herentzia genetikoa gurasoengandik ondorengoengana transmititzen da. Transmisio horretarako, zelula erdibitu egiten da eta kopiak sortzeko gaitasuna du. Mutazioak ez dira egokiak, eta bizidunengan anormaltasunak sortzen dituzte. Mutazioa norabide egokian egin duen banakoa populazioko gainerako bizidunak baino hobeto moldatuta egongo da ingurunera eta, beraz, helduarora iristeko aukera gehiago izango du.
Hautespen naturala
Espezie batzuen barruan era askotako aldaerak edo barietateak lortu dira, hautespen artifiziala erabiliz. Adibidez: txakurrak. Egokia izan zitekeen txakur mota hautatzeko ahaleginak egin dira, hautespen artifizialaren bidez hainbat txakur arraza sortuz, bakoitza ekintza jakin batzuetarako moldatua.
Espezie berrien sorrera
Darwinen teoria
- Ingurunera hobekien moldatuta dagoen animalia gehiago iraungo du bizirik.
- Ingurune horretan hainbat bizidun bizi dira.
- Ingurunea aldatzen bada, beste hautespen bat hasiko da.
- Hautespen naturala da eboluzioaren motorra.
Espezie bat sortzeko faseak
- Populazio batean bi populazio bereizten dira bien artean hesi edo oztopo bat dutelako. Bi populazioetako bizidunak espezie berekoak dira.
- Bi populazioek ez dute harremanik beraien artean, isolatuta daude, hautespen naturalaren eraginez bakoitzak bere moldaera du.
- Denbora asko igaro ondoren, animalia edo izaki bizidun hori eboluzionatuko da, eta populazioaren aldaketak metatzen joango dira.
Kreazionismoa eta Fixismoa
Kalkulu batzuk eginda, 5 eta 30 milioi espezie bitartean daude munduan. XIX. mendearen hasiera arte, teoria fixistak eta kreazionistak izan ziren nagusi, izaki bizidunak aldaezinak zirela defendatzen zutenak. Lineok (Carl von Linné, 1707-1778) landareak eta animaliak deskribatzeko sistema bat sortu zuen.
Eboluzionismoa edo teoria eboluzionistak
XVII. mendera arte, zientzialariek uste zuten bizidun-espezie guztiak banan-banan sortuak zirela. Lamarcken arabera, lehenengo organismoak berez sortu ziren, besteak berriz, besteengandik eboluzionatuz.
Teoria neodarwinista edo sintetikoa
Aldakortasunaren eragileak mutazioak dira, hau da, indibiduoen materia genetikoa aldatu egiten da.
- Banako bakoitzak elkarren artean desberdinak diren gameto ugari ditu.
- Gameto horiek ausaz elkartzen dira ugalketan.
- Mutazioak geneetan ausaz gertatutako aldaketak dira.
Mikroeboluzioa
Populazio batean gertatzen diren aldaketa maila txikiak.
Makroeboluzioa
Aldaketa ebolutibo handiak: espezie, genero, etab. berriak sortzea.
Eboluzioaren frogak
Froga paleontologikoa (fosilak)
Lehenengo garaietan bizi izan ziren zenbait animalia eta landareren hondakin mineralizatuak dira fosilak. Bizidunen atal gogorrak fosil bihurtzen dira.
Froga enbriologikoak
Enbrioiek hainbat fase dituzte, fase horiek antz handia dute ornodun mota guztietan.
Froga biogeografikoa
Uste denez, bizidun guztiok leku berdin batetik gatoz; besteak kanporatzen baditugu, antzekotasuna aurkituko dugu.
Froga biokimikoa
DNA eta RNA molekulak dira bizi-atalen oinarri nagusia.