Biomolekulen eta Uraren Ezaugarriak

Azido Nukleikoak

Azido nukleikoa nukleotidoz osatutako polimero biologikoak dira; haien funtzioa informazio genetikoa gordetzea da.

Azido Nukleikoen Sailkapena

• DNA (Azido Desoxirribonukleikoa): Nukleotido guztiek daramaten pentosa desoxirribosa da (kate bikoitza).
• RNA (Azido Erribonukleikoa): Nukleotido guztiek daramaten pentosa erribosa da (kate sinplea).

Uraren Propietateak: Disolbatzaile Unibertsala

Ura ezagutzen diren likidoen artean gehien disolbatzen duena da. Disolbatzaile unibertsala izateari esker, gure zelulek ura aukeratzen dute erreakzio kimikoak gertatzeko.

Uraren Propietate Garrantzitsuak

• Lurrunketa Bero Handia: Likidotik gas egoerara pasatzeko bero handia behar da (energia asko behar da). Gorputzean bero handia dagoenean, poroak ireki egiten dira eta izerditan hasten gara tenperatura orekatzeko.
• Kohesio Indar Handia: Ur molekulak hidrogeno zubien bitartez lotuta geratzen dira. Horri esker, landareek ura eta mineralak kapilarren bitartez zurgatzen dituzte.
• Bero Espezifiko Handia: Ura naturarako oso lagungarria da, lurraren tenperatura orekatzen baitu; bestela, udan bero handia eta neguan hotz handia egongo litzateke.
• Erreaktibotasun Kimikoa: Ura likido egoeran dagoenean, molekula gehienak H₂O egoeran daude. Horri esker, solutuak errazago disolbatzen dira.
• Dentsitate Handiagoa Likidoan Solidoan Baino: Edozein likidok, zenbat eta hotzago, dentsitate handiagoa dauka. Urak 4°C-tan lortzen du dentsitate handiena.

Funtzio Biologikoak

Izaki bizidunen funtsezko prozesuak:

• Nutrizioa: Funtziorik garrantzitsuena energia eskuratzea da.
• Ugalketa: Espezie baten biziraupena posible egiteko gertatu behar den prozesua.
• Erlazioa: Inguruneko aldaketen aurrean erantzunak ematea.

Bioelementuak eta Biomolekulak

Bioelementuak

Izaki bizidunen barnean topatzen diren molekulak dira. Sailkapena:

• Bioelementuak: Primarioak, sekundarioak eta oligoelementuak daude.
• Biomolekulak: Organikoak (molekula konplexuak, karbono-oinarria dutenak) eta ez-organikoak (atomo gutxi, molekula sinpleak) bereizten dira.

Biomolekula Nagusiak

Gluzidoak (Karbohidratoak)

Molekula organiko bat da, oso handiak izan daitezke eta izaki bizidunek sortzen dituzte. Karbonilo talde bat, alkohol taldez beteta eta, disolbatzean, H bete.

Monosakaridoak

Gluzidorik sinpleenak dira (3 eta 8 karbono artean). Garrantzitsuenak:

• Glukosa: Aldohexosa bat da, 6 karbono ditu. Oso garrantzitsua energia eskuratzeko.
• Fruktosa: Zetohexosa bat da, 6 karbono ditu. Fruituetan aurkitzen da.
• Erribosa: Monosakaridoa da. Azido nukleikoen parte delako garrantzitsua.

Disakaridoak

Bi monosakarido lotzerakoan sortzen da (lotura gertatzean ur molekula bat kanporatzen da).

• Laktosa: Esnekien azukrea, ez du zapore goxorik.
• Maltosa: Bi glukosaz osatuta, ez da naturan topatzen.
• Sakarosa (Ez zen aipatzen aurreko atalean, baina hemen sartzen da testuaren osotasunerako).

Polisakaridoak

10 monosakarido baino gehiagoz osatuta daude (normalean 30 baino gehiago naturan).

• Almidoia: Glukosaz osatutako polisakaridoa. Energia biltegi moduan erabiltzen dute landareek.
• Glukogenoa: Animaliek energia biltzeko erabiltzen duten polisakaridoa.
• Zelulosa: Glukosaz osatutako polisakaridoa da. Zelulosaren lotura beta lotura da.

Lipidoak

Biomolekula organikoak dira, C, H eta O-z osatuta daude. Egitura: Karbono eskeletoa dute, konplexuak dira eta uretan ez dira disolbatzen.

Sailkapena

• Saponifikagarriak: Gantzak (azilglizeridoak), zereak, fosfolipidoak, glukolipidoak.
• Ez-saponifikagarriak: Esteroideak (adibidez, kolesterola) eta Terpenoak (lansa-erretxinetan topatzen ditugu).

Gantzak: Trifrizierido bat dira. Lipido saponifikagarria da.

Fosfolipidoak: Bi gantz azidoz osatuta, fosforo bat dute buruan.

Glukolipidoak: Bi gantz azidoz osatuta, gluzido bat dute buruan.

Proteinak

Aminoazidoz osatutako polimeroak dira.

Egitura eta Funtzioa

• Egitura: Karboxilo taldea, amino taldea eta erradikal bat dituzte.
• Funtzioa: Egituraketa, erreserba, defentsa eta garraioa.

Azido Nukleikoa (Errepikapena)

Nukleotidoz osatutako polimero biologikoak dira, 5 karbono egitura dute (pentosa).