Bigarren Mundu Gerraren Ondorioak eta Gerra Hotzaren Garaiak

Bigarren Mundu Gerraren Ondorioak

Gerraren Balantzea: Lehen Mundu Gerrarekiko Aldeak

Bigarren Mundu Gerraren eta Lehenengoaren arteko alde nagusiak hauek dira:

• Estatu ugarik hartu zuten parte, eta hainbat kontinentetan hedatu zen.
• Herritar zibilak zuzenean nahasi ziren gerran: asko sarraskituak izan ziren.
• Taktika militarrak aldatu ziren eta arma berriak asmatu ziren (adibidez, bonba atomikoa).
• Gerra ekonomikoa: Ekonomia interes militarren menpe jarri zen erabat.
• Gerra zientifikoa: Garaipenak aurrerapen zientifiko eta teknikoei estu lotuta egon ziren.
• Gerra ideologikoa: Propaganda masiboki erabili zen abertzaletasun sentimenduak eta etsaiaren gorrotoa manipulatzeko.

Ondorio Demografikoak

Gutxi gorabehera 55 milioi pertsona hil ziren.

Heriotzen eragile nagusiak:

• Aire-bonbardaketak hiri eta herrietan.
• Izurriteak eta goseteak gerraren eta suntsiketaren ondorioz.
• Nazien kontzentrazio- eta sarraski-esparruetan eraildako 10 milioi pertsona inguru (Holokaustoa barne).

Ondorio Ekonomikoak

Gerrak Europaren gainbehera ekonomikoa areagotu zuen. Aldiz, Ameriketako Estatu Batuek (AEB) beren ekonomia nabarmen indartu zuten, eta Europak betiko galdu zuen mundu mailako nagusitasun ekonomikoa. Sobietar Batasuna (SESB) ere, galera handiak izan arren, potentzia industrial eta militar handi gisa sendotu zen.

Ondorio Moralak

Nazien sarraski-esparruen izugarrikeriak agerian geratu zirenean, gizateriaren aurkako krimenaren kontzeptua sortu eta finkatu zen, batez ere Nurenbergeko epaiketetan. Nazioarteko auzitegi militar batek epaitu zituen buruzagi nazi nagusiak gerra krimenengatik eta genozidioagatik.

Gerra Hotza

Gerra Hotzaren Kontzeptua

Gerra Hotza 1947 eta 1991 bitarteko nazioarteko harremanen sistemari deitzen zaio. Bere ezaugarri nagusia bi superpotentzia aurrez aurre egotea zen: Ameriketako Estatu Batuak (AEB) eta Sobietar Batasuna (SESB). Mundua bi bloketan banatuta zegoen, bakoitza superpotentzia batek gidatua, eta sistema ekonomiko (kapitalismoa vs. komunismoa), politiko eta sozial kontrajarriak zituzten.

Armamentu ugari metatu zuten, bereziki armamentu nuklearra, aurkaria erabat suntsitzearekin mehatxatzeko (disuasio nuklearra). Horregatik, zuzeneko enfrentamendu militarra saihestu zen, eta gatazkak zeharka edo tokian tokiko gatazken bidez (proxy wars) konpondu ziren.

Gerra Hotzak munduko herrialdeen barne-antolakuntza ere baldintzatu zuen. Bi superpotentzietako gobernuek beren sistema goresten zuten eta aurkariarena demonizatzen. Kontrol sozial eta politiko zorrotzak iritzi kritikoen errepresioa eragin zuen bi bloketan.

Gerra Hotzaren Garaiak

Hiru garai nagusi bereiz daitezke:

1. Tentsio Handieneko Garaia (1947-1956)

Harremanak oso tirabiratsuak izan ziren, eta bi krisi nagusi nabarmendu ziren:

• Berlingo Blokeoa (1948-1949): 1948an, AEBek, Britainia Handiak eta Frantziak beren okupazio-eremuak batu eta Alemaniako Errepublika Federala (AEF) sortzeko lehen urratsak eman zituztenean, Sobietar Batasunak Mendebaldeko Berlin blokeatu zuen. Aliatuek hiriari aire-zubi baten bidez hornitzea lortu zuten, eta blokeoak porrot egin zuen. Ondorioz, bi Alemania sortu ziren: AEF (mendebaldekoa, kapitalista) eta Alemaniako Errepublika Demokratikoa (AED) (ekialdekoa, komunista).
• Koreako Gerra (1950-1953): Japoniaren porrotaren ondoren, Korea bi eremutan banatu zen: iparraldekoa (komunista, SESBen eta Txinaren eraginpean) eta hegoaldekoa (kapitalista, AEBen eraginpean). 1950ean, Ipar Koreak Hego Korea inbaditu zuen. NBEk (Nazio Batuen Erakundea) inbasioa gaitzetsi eta AEBek zuzendutako nazioarteko indar baten esku-hartzea onartu zuen. Gerra 1953an amaitu zen armistizio batekin, baina bi Koreen arteko banaketak eta tentsioak bere horretan dirau.

2. Baterako Existentzia Baketsua (1956-1977)

Stalinen heriotzaren (1953) eta Koreako Gerraren ondoren, bi potentziek elkarrizketa eta tentsioa baretzeko garai bati ekin zioten, nahiz eta krisi larriak ere izan ziren:

• Berlingo Harresia (1961): Ekialdeko Alemaniako biztanleek Mendebaldera ihes egitea eragozteko, AEDko gobernu komunistak Berlin hiria fisikoki banatzen zuen harresi bat eraiki zuen. Gerra Hotzaren ikur bihurtu zen.
• Kubako Misilen Krisia (1962): AEBek Kuban misil nuklear sobietarrak jartzen ari zirela aurkitu zuten. Kennedy presidenteak uhartearen itsas blokeoa agindu zuen. Mundua gerra nuklearraren atarian egon zen. Azkenean, SESBek misilak kentzea onartu zuen, AEBek Turkian zituzten misilak kenduko zituztelako eta Kuba ez inbaditzeko konpromisoa hartu zutelako. Krisi honek komunikazio zuzeneko linea bat "telefono gorri") ezartzera eta arma nuklearrak kontrolatzeko lehen akordioak negoziatzera eraman zuen (adibidez, Arma Nuklearrak ez Ugaltzeko Ituna, 1968).
• Vietnamgo Gerra (AEBen inplikazio zuzena, 1964-1973): AEBek masiboki parte hartu zuten Vietnamgo Gerran, Ipar Vietnam komunista Hego Vietnamen hedatzea eragozteko. Gerra oso gogorra eta luzea izan zen, eta AEBetako iritzi publikoaren presio handiaren ondorioz, gobernuak tropak erretiratu behar izan zituen 1973an. Gerra 1975ean amaitu zen, Ipar Vietnamek Hego Vietnam bereganatu zuenean.

3. Berragertzea eta Amaiera (1977-1991)

1970eko hamarkadaren amaieran, tentsioa berriro areagotu zen:

• SESBek SS-20 misil nuklearrak hedatu zituen Europan eta Asian, eta Hirugarren Munduan bere eragina zabaltzen saiatu zen (adibidez, Etiopian, Angolan, Mozambiken). 1979an Afganistan inbaditu zuen.
• AEBek, Ronald Reaganen presidentziapean, misil berriak (Pershing II) hedatu zituzten Mendebaldeko Europan eta Defentsa Estrategikorako Ekimena "Izarretako Gerr" deitua) abian jarri zuten, armamentu-lasterketa berri bat piztuz.

Hala ere, 1980ko hamarkadaren bigarren erdian, Mikhail Gorbatxoven gidaritzapean, SESBek erreforma politiko (Glasnost) eta ekonomikoak (Perestroika) abiatu zituen. Barne arazo ekonomikoek eta presio sozialak Sobietar blokearen gainbehera azkartu zuten.

1989an Berlingo Harresia erori zen, eta 1991n SESB formalki desegin zen. Gertaera hauek Gerra Hotzaren amaiera markatu zuten.