Berrezarkuntza

 VICENTE BLASCO IBÁÑECEN "EL INTRUSO" ELEBERRIAREN PASARTEA (1904).Kokapena.Lehen mailako iturri historikoa,zuzeneko informazioa eta garaikidea ematen baitu.Textu narratiboa formagatik eta soziala edukiengatik.ublikoa liburu bat delako,edonor irakurdezakelako. eatzarien bizi baldintzak azaltzen ditu.Egilea Vicente Blasco Ibáñez, idazle,kazetari eta politikari espainiarra izan zen.alentziako unibertsitatean zuzenbide ikasketak egin zituen baina ez zuen inoiz horretaz lan egin. Los Cuatro Jinetes del Apocalipsisen lanarekin fama handia lortu zuen. El intruso eleberria 1904an argitaratu zuen, Alfontso XIIIaren erregealdian (1902-1931).Garai horretan industrializazioaren fenomenoa garatu zen Bizkaian,hasieran matzekin lotuta.Bizkaiaren industrializazioagatik, siderurgia,ontziolak eta finantziak, kapitala aurrera atera zen.Era berean,industrializazioa zabaltzean, Langile Mugimenduak garatzen hasi ziren, lehenengo elkarte sozialistak sortuz.Analisia:Bizkaiko meatzen langiletako bizi baldintza txarren desfribapena, Aresti medikuaren eleberrian.Aresti doktoreak erakusten du bere lana eta nortasuna, 22 urtekin egin zen medikua,eta meatzen ospitaleko zuzenbidea lortu zuen.Ospe handia bereganatu zuen zuentzia arloan,[...zertan oinarritzen zen Areiza doktoreak],[...eleberria ausnartutako bizitza,barrakoietan].Kokapena.Somorrostroko burdina erauzketa eta mineralaren kalitatea eta oparotasuna erromatar garaitik ezagutzen zen.Lehenengo mendean plinio "zaharra" burdinezko mendi handi baten existentziaz hitz egiten zuen.Baina XIX.mendearen amaiera arte ez zen gehiegi ustiatu.Batez ere 1876an jasan zen "meatzaritza ustiapena handia";eta une horretan garatu zen industrializazioa bizkaian.1840 eta 1850. hamarkadetan industrializazioa zabaldu zen Euskal Herrian.Haren eragileak euskal burgesia,atzerriko enpresak eta meatzetako jabeak izan ziren,Bizkaian zegoen burdina erausten hasi zutelako eta hori garapen ekonomikoa monopolizatu zuen.Bestetik Inglaterraren Bessemer bihurgailua kalitate hobeko altzairua lor zitekeen trena asmatu zuten baina burdin mineralak izan behar zen,ez fosforikoa.Mineral horiek bi lekuetan baino ez zeuden;

Eskandinavian eta Bizkaian,izan ere bigarren honi abantaila asko zituen horiengatik atzerriko kapitala Bizkaiko meatzarietan inbertitzen hasi zen.1870ko hamarkadan hasi zen "burdinaren hustiapne handia".Diru asko ekarri zion,baina gelditu izan behar zen Gerra Karlistagatik. Gerra amaitu ondoren Berrezarkuntza foru-legeak kendu zituenean etapa berria hazi zen esportatzeko mineralaren ekoizpena azkar hedatuz.Europako siderurgiek Bizkaiko minerala,fosfororik gabeko burdina eskatzen zuten.ndorioz 1880tik 1900era bitartean, rodukzioaren %90 inguru esportatu zen.Trenbideak sortu ziren 1857an tutera-ilbao konpainia sortu zen eta bost meatze tren eraiki zuten. eatzaritza konpainiek hartu zuten langileei ostatu emateko ardura barrakoien sistemaren bidez.Zurezko eraikuntza hauek nabe bakarra zuten eta higiene baldintzarik oinarrizkoenak ere falta zitzaizkien(airestapen eskasa,gehiegizko ohe kopurua,zerbitzurik eza eta abar.)Sasoikako langileekin batera,familiarekin bizi ziren meatzariek zeuden.Hauek beren etxeak eraikitzen zituzten,antolaketarik gabe eta kalitate urriko materialekin(zurarekin).Etxebizitza hauenbaldintzak ere txarrak ziren (ur eta argirik eza,airestapenik gabe...).Balorazioa.Blasko Ibañez-en eleberria Bizkaiaren gizarte konplesuaren deskribapena da,gizarte moderno eta industriala nola jaio eta garatu zen azalduz.Pozesua,beste Europa herrialdetan bezala, ez zen erraza izan eta aurrerapen ekonomikoak ez zituen langileentzako bizi baldintzak obetu.Bestalde garai hartako intelektualen papera islatu da eleberri honetan.98ko belaunaldiaren idazleek,Berrikuntza mugimenduaren eta HEZKUNTZA INSTITUZIO LIBREREN Intelektualek(Baroja,Unamuno...)gizartea kritikatu zuten nazio egoera berritu eta hobetzeko.Era berean "El intruso" liburuaren egilearen posizioa eta ikuspuntua agertu ziren:giza injustiziaren kontrako protesta,zapalkuntzaren kontrako kexa eta berdintasunaren aldarrikapena.Bizkaian aste batzuk pasatu ondoren Blasco Ibañezek une historikoa kontat eta hezur mamitu zuen.Horrela XX.mendearen hasierara bidaia interesgarria egin dezakegu,gaurko gizartearen jatorria ulertzeko.