Atmosfera: Osaera, Funtzioa eta Eguraldia Euskaraz

Atmosfera

Atmosfera Lurraren kanpo geruza da, gasez osatua. Hasiera batean, lurretik (geosferatik) askatutako gasek osatu zuten atmosfera primitiboa. Duela 3.500 milioni urte, zianobakteriek fotosintesiaren bidez oxigenoa askatzen hasi ziren, gaur egungo atmosfera sortuz.

Osaera

Atmosfera primitiboa

• Karbono dioxidoa
• Sufrea
• Kloroa
• Kloro oxidoa
• Nitrogenoa

Gaur egungo atmosfera (airea)

• Nitrogenoa: %78
• Oxigenoa: %21
• Besteak: %1 (argona, karbono dioxidoa...)

Atmosferaren funtzioak

1. Gasak eskaintzea:
   • Oxigenoa: animaliek arnasteko behar dute.
   • Karbono dioxidoa: landareek fotosintesia egiteko behar dute.
   • Nitrogenoa: bakterioek behar dute.
2. Eguzki-erradiazioetatik babestea.
3. Tenperatura mantentzea (berotegi efektua).
4. Eguzkiaren energia sakabanatzea haizearen bidez.
5. Arrokak desegitea (higadura sortuz).
6. Hidrosferarekin beroa elkarrekin trukatzea.

Presio atmosferikoa

Presio atmosferikoa gainean dugun airearen pisua da. Bi faktoreen menpe dago:

Altuera

Zenbat eta altuago, orduan eta prezipitazio txikiagoa, aire zutabe txikiagoa baita.

Airearen tenperatura

Aire hotza, beroa baino trinkoagoa da.

Airearen mugimendua

Haizea

Haizea presio desberdintasunengatik mugitzen den aire masa da, presio handietatik txikietara higitzen dena.

Antizikloia (A)

Presio handiko eremuak. Aireak behera egiten du eta norabide guztietan ateratzen da.

Depresioa (D)

Presio baxuko eremuak. Aireak gora egiten du eta haizea norabide guztietatik sartzen da.

Fronteak

Tenperatura ezberdineko aire masak mugitzen direnean sortzen dira fronteak.

• Fronte hotza: fronte beroa bultzatzen du.
• Fronte beroa: hezetasun handiagoa izaten du.

Hodeiak eta prezipitazioak

Hodeiak

Ur lurrunez osatuta daude. Tanta mikroskopikoak dira, airean flotatzen dutenak.

Prezipitazioak

Tanta mikroskopikoak elkartzen direnean eta handiegiak bihurtzen direnean, airean flotatzeko ezin dira izan eta erortzen dira (euria).

Eguraldia eta klima

Eguraldia

Atmosferako baldintza meteorologikoak toki eta une jakin batean.

Klima

Denboraldi luze batean, toki batean egindako eguraldiaren sintesia da.

Bi faktore nagusi

• Bataz besteko tenperatura
• Plubiositatea (prezipitazioak)

Atmosferaren kutsadura

Atmosferaren kutsadura gai edo gas kaltegarrien sarrera da airean, eragin kaltegarria izan dezakeena gizakiengan, animalietan, landareetan eta ingurumenean.