Arrazoia, Fedea eta Etika San Tomas Akinoaren arabera
Arrazoia eta Fedea
Fedea eta arrazoia egiara iristeko bi modu desberdin dira, baina topo egiteko joera dute. Fedea espirituak duen gaitasuna da, fede horren eraginez gugan betiereko bizitza hasten da eta adimenak erakusten ez zaiguna onartzen du. Bizitza errebelazioa onartzean hasten da eta Jainkoaren aginpidean oinarritzen da.
Arrazoiak bere egia du, guztiz benetakoak ditu oinarriak, eta ez da baliozkoa bi egien irtenbide averroista, dio San Tomas Akinoak. Egia bera dira fedea eta arrazoimenarena; ez dira aurkakoak, eta batak ez du bestea gezurtatzen. Arrazoiaren ondorioak errebelazioarekin bat egiten ez dutenean, Teologiak epailearena egiten du. Teologiak esan du metodo arrazionala ez dela ondo erabili, ondorioak gezurrak direlako.
Teologia naturalak arrazoia metodo arrazionala erabiltzera bultzatzen du, eta horrek topa dezan Teologia errebelatuak jada aurkitu duena, fedearen egia frogaezinaz baliatuz.
Arrazoiak laguntza handia ematen dio Teologiari:
- Ordenazio zientifikorako prozeduretan erabiltzeko.
- Fedeko artikuluak argitzeko erabilgarriak diren datu zientifikoak ekartzeko.
Etika
Jainkoa munduaren sortzailea da, eta haren existentzia ekintza sortzaileak mantentzen du. Munduaren azken kausa da. Ikuspegi teologikoaren arabera, izaki naturalek perfektu izateko helburua dute. San Tomasen betiereko legea: Jainkozko jakinduriaren arrazoia, aktu eta higidura guztien zuzendaria den aldetik.
Lege naturalek unibertsoa zuzentzen dute, Jainkoak adimena eta nahimena duten izakiak sortu baititu (moraldunak), aukeratzeko gai direnak. Giza nahimena adimenaren ondorioz azaltzen den nahi arrazionala da. Adimenak unibertsala dena ezagutzen du, eta nahimenak ere bai. Joera: gizakiek zoriona deitzen dugun ongi absolutu edo unibertsala da. Lortzeko nahimenak erabili behar dituen giza ekintzak eta kontingentearen eremuan baino ezin dira bete. Hortaz, moralak gara.
Nahimenak ongi partikularren artean aukeratu behar izatean, ez du esan nahi gaizki aukeratuko duenik. Kristau iritziz, Jainkoak ona eta ordenatua sortu zuen, errealitate historiko bibliko batengatik: jatorrizko bekatuagatik, zeinaren eraginez gizakia usteldu eta desordenatu baitzen.
Giza jokaera besteena ez bezalakoa da, eta giza jokaeraren arrazoia giza izaeran aurki daiteke. Arrazionaltasuna da gizakiarengan berezkoena, eta hortatik deduzitzen da: gizakiaren jokaera moralaren xedea eta bere jokaeraren arau moralak.
Jainkoaren betiereko legeak agintzen du unibertsoan, eta lege moral natural moduan gauzatzen da gizakiarengan. LMN (Lege Moral Naturala) arrazoiaren bidez deduzi daiteke giza izaeraren joera esentzialetatik:
- Substantzia ororen joera existitzen jarraitzeari: kontserbazio sena. Gizakiarengan osasuna eta gorputza zaintzeko arau moralak ezartzen ditu. Debekatua dago suizidioa edo eutanasia.
- Gizakia ugaltzeko joera naturala du, eta arrazionalki joera horretatik eginkizun moralak datozkio (seme-alaben zainketa eta heziketa).
- Gure arrazionaltasunean oinarritzen da egia ezagutzeko joera. Bizitza soziala egiteko joera ere badugu, beraz, beharrezkoak dira justiziazko arauak.
Ongia ezagutzea ez da nahikoa ongi jokatzeko: ohitura onak eta bertutetsuak behar dira. San Tomas Akinoak Aristotelesek egindako ikerketa osatu zuen: bertute intelektualak eta moralak bereizi zituen, eta zuhurtzia azpimarratu zuen. Bertute intelektualaren eginkizun erabakigarria azpimarratu zuen. Bertute horrek lege moral orokorra kasu partikularretara ekartzen du.
Errealitate naturala benetan ulertzeko lehen kausa edo motor ibilgezina behar zen, eta ekintza morala ulertzeko beharrezkoa da giza bizitzaren xede nagusia definitzea.
Lege positiboa lege moral naturalaren zehaztapen eta luzapen beharrezkoa da. Moralki hauek betetzera behartuta gaude, baldin eta Lege Moral Naturalaren eskakizunak errespetatzen baditu. Moral soziala eta zuzenbidea biak justizian oinarritzen dira.