Egia aurkitzeko zalantza metodikoa erabiltzen du: munduaren ezagutza, ametsa eta errealitatea, eta egia matematikoa.
Ukatu egiten du zentzumenen ezagutzaren balioa.
Ordezkari ezagunena René Descartes da.
Oinarria berezko ideiak dira: Jainkoa, arima…
Helburua egia edo ziurtasun bat aurkitzea da (pentsatzen dut, beraz banaiz; zalantza metodikoa).
Lehen egia zihurra dogmatismoan erortzen da (arrazoimenak mugarik ez).
"A priori"-zko ezagutzeko formak dira, posible egiten dute ezagutzea zentzumena eta arrazoimena.
Enpirismoa
Ordezkari nagusiak John Locke eta David Hume.
Eszeptizismoan erortzen da, gauzak ezin ezagutu, eta inpresioak ezagutu.
Errealitate ez-enpirikoa ezin ezagutu (Jainkoa, arima…).
Arrazionalismoaren kritika egiten du, "berezko ideiarik" gabe.
Ezagutzaren jatorria eta ezagutzaren mugak esperientzia da.
"Errealitate enpirikoa" erabili, zentzumenen bidezko ezagutza.
Kant
Gaztetan autore arrazionalista izan zen, baina ezagutu egiten du Humen pentsamendua, enpirismoa.
Arrazionalismoaren dogmatismoa kritikatzen du, baina enpirismoaren eszeptizismoa gainditu nahi du, zalantzan jartzen ezagutza.
Arrazionalismotik zientzia zihurra hartzen du, "a priori"-zko ezagutzeko formak, zentzumena eta arrazoimena.
Enpirismotik esperientzia hartzen du, ezagutzaren mugak.
3. Zientziaren Ezaugarriak
Frogapen logikoa: aldez aurretik ezarritako premisa batetik, edo batzuetatik, ondorio koherente bat ondorioztatzea.
Frogapen enpirikoa: indukzioaren bidez enuntziatu orokorrak lantzea eta haietatik ondorio partikularrak ondorioztatzea da. Gero, behaketaren bidez aztertu behar da errealitatearen gertakariekin bat egiten duten ala ez.
Zientzia Mota
Zientzia formalak: ezagutza-sistema arrazionalak, zehatzak eta koherenteak dira, eta prozesu mental logikoez eta matematikoez arduratzen dira. Edukiz hutsak diren formak, baina egoera bakoitzean elementu desberdinekin bete daitezkeenak dira zientzia hauen aztergaiak.
Zientzia enpirikoa: errealitateko gertakariak eta prozesuak azaltzen dituzte. Arrazionalak, sistematikoak eta koherenteak izateaz gain, objektiboak, esplikatiboak, prediktiboak eta kontrastagarriak izan behar dira.
Zientzia Metodoak
Metodo induktiboa: esperientzia-gertakarien behaketatik, sailkapenetatik, ikerketatik eta konparaziotik abiatzen da. Esperientzia datuak orokortzen ditu. - Indukzio osoa: kasu posible guztiak aztertu behar dira (ziurra). - Indukzio osagabea: ez dira kasu posible guztiak aztertzen (ezagutza probablea).
Metodo deduktiboa: logikako eta matematikako eragiketen metodo komuna da. Logikak bermatzen du egiazko premisetatik ez dela ondorio faltsurik ateratzen. Metodo huts-hutsean logikoa da eta ez du esperimentaziora edo behaketara jo beharrik.
Metodo hipotetiko-deduktiboa: Galileo Galileik eman zuen. Hiru urrats: - Ebazpena: zehaztu ikertu nahi den esparrua (arazoak). - Konposizioa: eratu hipotesia aztertutako arazoa azaltzeko, eta hare emaitzak ondorioztatzen dira. - Frogapen enpirikoa: hasierako hipotesitik ondorioztatutako emaitzak gertakariekin kontrastatzea da. Ondoren, hasieran egindako hipotesia egiaztatzen bada, lege bihurtzen da eta, egiaztatzen ez bada, beste hipotesi bat egin beharko da.
Metodo hermeneutikoa: giza jokabidea da giza zientzien berezko aztergaia.
Zientzia eta Filosofia
Desberdintasunak
Filosofia orokorra da, errealitatea bere osotasunean aztertzen duelako, eta zientzia partziala eta espezifikoa da, errealitatearen esparru jakin batez arduratzen delako eta aztergai mugatua duelako.
Filosofiak ez du metodorik erabiltzen, eta zientziak metodo zientifikoa erabiltzen du.
Zientziak ez du hausnarketarik egiten (metodologia, oinarri akritikoa ustea, hipotesia…), eta filosofiak zientziaren edukiak, metodologia, helburuak eta ikuspuntuari buruzko hausnarketa egiten du.
Zientziak ez du kritikarik egiten bere helburuei buruz, ez bere mugei buruz, eta filosofiak zientziaren metodoen baliagarritasunaren kritika egiten du.
Harremanak
XVI. mendean ez zen bereizketa argirik egiten haien artean.
Filosofiak eta zientziak arrazoimena hartzen zuten ezagutza lortzeko tresnatzat.
