Alderdi txandakatzea erregeordetzaren garaian

1. grafikoaren deskribapena

Grafikoaren tipologia: barra-grafikoa eta izaera politikoa (hauteskundeetan ateratako emaitzen desberdintasunak). Ardatz horizontalean hauteskundeen urtea agertzen da; ez dago segida zehatzik. Ardatz bertikalean diputatuen kopurua adierazten da.

Datuen arabera, alderdiek gehienez 220–270 diputatu lortzen zituzten, eta oposizioak 50–80 artean zeuden. Beste alderdien emaitzak ez dira ageri, izan ere oso diputatu gutxi zituzten eta haien presentzia minimoa zen.

2. grafikoaren testuinguru historikoa eta interpretazioa

Grafikoak erakusten dituen datuak urte horietako politikan ohiko izandako txandakatzearen ondorioz ulertu behar dira. Alderdi kontserbadore eta liberalen arteko txandakatzea 1876ko Konstituzioan eta berreskuratutako monarkia sistema politikoan oinarritu zen, eta horrek islatzen du grafikoa.

Koronak (erreginak) gobernuko presidentea eta ministroak izendatzeko eskubidea zuen, eta horrek eragin zuzena izan zuen gobernu berrien egituran eta programan. Era berean, hauteskundeetan nola egiten zen eragin zuten faktoreek —batez ere landa-eremuetako kazikismoak— sistema antidemokratiko horren funtzionamendua ahalbidetu zuten (hauteskunde-iruzurra eta tokiko botereen injerentzia).

1885etik aurrerako gertakari nagusiak

• 1885ean, Alfonso XII hil ondoren, bi alderdiek itun praktiko bat sinatu zuten (turno edo "pacto") Cánovasen sistemarekin jarraitzeko; horren ondorioz, boterearen txandakatzea modu kontrolatuan gertatzen zen.
• Sagasta hartu zuen gobernua Cánovasen ondoren eta presidente izendatu zuten, gehiengoari eutsiz.

Gobernu-aldaketaren arrazoiak eta gertaerak

• Gobernuaren desgastea (gardentasunik eta gai sozial eta ekonomikoen kudeaketa zapuztuak) izan zen maiz gobernu aldaketak eragiten zituena.
• Liberalekiko nekearen eta industria-jabeek aplikatutako politika protekzionistek ere eragin zuten aldaketetan.
• Cánovas berriro agindu zen 1891ko hauteskundeen ondoren, baina aginte hark ez zuen denbora luze iraun.
• Gizarte-arazoek eta Elizaren inguruko tentsioek Sagasta berriro gobernura eraman zuten.
• Kuba gerra (eta ondoriozko krisiak) izan ziren Sagastaren gobernuaren amaieraren arrazoi nagusiak; ondoren Cánovas hartu zuen gerraren zuzendaritza, baina porrota izan zen AEBekin (%AEB) talka egin behar izan zutelako.
• Honen ostean Silvela (kontserbadorea) hartu zuen gobernua; porrot edo gabeziak izan zirenean berriro Sagasta itzuli zen gobernura.

Ondorio nagusiak

Sistema antidemokratikoa izan arren, boterearen txandakatzeak egonkortasuna ekarri zion politikari, gutxienez garaiko egitura institucionaletan. Hala ere, egonkorpen hori herritarren parte-hartze demokratikoaren gabeziaren kontura gertatu zen, eta horrek muga nabarmena ezartzen zuen Sistema horren legimitateari.

Oharra: testuan agertzen diren datu kuantitatiboak (diputatuen tarteak, urteak eta gertakariak) iturrien eta grafikoaren arabera jasotakoak dira eta garaiko testuinguru historikoarekin interpretatu behar dira.