1929ko Krisia: Galbraith-en Faktoreak eta Eredu Ekonomikoak
1929ko Krisiaren Eragina Handitzeko Faktoreak (Galbraith)
- Errentaren banaketa desorekatua: Aberatsek burtsatik beren inbertsioak eta errentak atera zituzten; horrek merkataritza eta kapital fluxuen esportazio/inportazioetan krisia areagotu zuen.
- Ordainketa balantzaren egoera zalantzazkoa: AEBk arantzelak igo zituen industria babesteko.
- Banka sistemaren ahulezia eta kontrol eza: Banku gehiegi zeudenez, konfiantza galdu zen eta bankuak bata bestearen atzetik porrot egin zuten.
- Enpresa kapitalisten antolaketa desegokia: Kontrolik gabeko enpresak.
- Zientzia ekonomikoaren ezagutza maila kaxkarra.
Krisia burtsatik banku, industria, nekazaritza eta merkataritzara zabaldu zen, langabeziak gora eginez.
Krisiaren hedapen globala
AEBetatik krisia mundu osora zabaldu zen, bereziki ekonomia amerikarrarekin harreman estua zuten herrialdeetara. Kontrolik gabeko kapitalismoaren ondorioz, krisia sakonagoa eta zabalagoa izan zen: kapitalismo liberalaren krisia da. Horregatik, ohiko irtenbideek ez dute balio eta deflazioa dakarten neurriek porrot egiten dute.
Krisiaren aurkako ereduak: New Deal eta Eredu Nazia
Krisia gainditzeko bi bide nagusi aztertu dira: New Deal eta eredu ekonomiko nazia.
Eredu ekonomiko nazia (1933tik aurrera)
Hitler agintean zela, neurriak kontrol ekonomiko handiagoan, sistema autarkikoan eta estatuaren parte-hartze nabarmenean oinarritu ziren:
- Kanpo merkataritza kontrolatua: Alemaniako inportazioak estatuak kontrolatu zituen, erreserba arazoei eta dibisei aurre egiteko.
- Inflazioa ekiditeko MEFO efektuak: Schacht-ek diseinatuta, estatuak enpresa batzuei ordainketen zati bat MEFO bonoetan ematen zien.
- Autarkia (Zirkuitu ekonomiko itxia): Estatuaren inbertsioaren bidez jarduera ekonomikoa berpiztu, lanpostuak sortu eta irabazi tasak gehitu ziren. Kontsumoa kontrolatuz, aurrezki tasa handitu eta fondo horiek Reichsbankera itzultzen ziren.