1839ko urriaren 25eko legea iruzkina
1839KO URRIAREN 25EKO LEGEA:
KOKAPENA: gaia Lau euskal lurraldeetako foruak. izaera juridiko eta politikoa. Publikoa eta historikoa. Gorteek idatzia eta, jendeari, zuzenduta dago. Legearen berrespena eta promulgazioa Maria Kristinak. Lehen Gerra Karlistaren amaieran idatzi, 1837ko Konstituzioa indarrean zegoenean. Legea osotasunean.
ANALISIA: lau euskal Lurraldeen foruen berrespena, konstituzioaren pean. Konstituzioaren lehentasuna adierazten da. Bigarren artikuluan Gorte aldatuko dituztela foruak. Honek aldaketa Nabarmena aurretiko foruak bertako instituzioek bakarrik aldatu ahal eta Erregeak onartu. Hemendik aurrera Nazioari Dagokio. Foruetan aldaketaren bat lurralde horretako ordezkariekin Bildu. Sarreran legeen formula adierazten da. Bertan agertzen dira 1837ko Konstituzioaren botereen banaketa: Gorteek Eta Erreginak legeak egiten dituzte ,eta Isabelek berretsi eta promulgatu, bere ama Erreginaordeak egiten du. Boterearen jatorriari, Jainkotiartasuna eta nazioren Subiranotasuna ordezkatzen duen Konstituzioa.
TESTUINGURUA: Espainian 1833 eta 1839 bitartean ematen den Lehen Gerra Karlistaren Ondorioz testua. Eta zehazki Bergaran bi jeneralek Bergarako besarkadaren ondorioz. Gerra luzearen Osteko bakea adosten da bi armaden artean eta bakerako Baldintzak: Foruen bermatzearen gomendatzea, Isabel II erregetzan mantentzea eta armada karlistako partaideak mantendu. Foruen berrespena da batasun konstituzionalaren Pean , honek ondorio nabarmenak ekarri: Nafarroako ordezkariek “Hitzartutako Legea” Esparterorekin , eta beste hiru lurraldeenahalmenak oso ukituak geratuko dira. Foruak Erdi arotik bi jatorri: Nekazal inguruko ohiturak eta hiribilduek erregearengandik jasotako legeak. Bandoen gerren Amaierarekin izaera Sendoagoa hartzen dute. Bere edukia zibila eta penala izan da baina orain eduki politikoahartuko dute. hauek Onartzeko prozesua: espainiar erregeak zin egineta herritarrek leialtasuna eskaintzen diote. Prozedura hau aldatu orain gobernuak aldatu ditzake.Liberalismoarekin lehen saiatzeak sistema Foralaren aurka. Subiranotasuna nazio espainiarra zen. 1812ko Konstituzioa eta Hirurteko liberalean foruak aldatzeko saiakerak eman ziren. Azkenean, 1833ean Fernando VII.Aren heriotza, Lege Salikoaren abolizioak ekarri, Ondorengotza arazoa piztu zen. Eztabaidak gerra piztu zuen eta bi bando sortu Ziren: absolutistena eta liberalena. Absolutistek Karlos Maria Isidro, Hauekin bat egin zuten landa Eremuko nekazari ugari, noblezia lurjabeak, erlijiozaleak eta baita foruaren Defentsa egiten zutenak. Isabel II.Aren aldeko liberalekin lurjabe berriak , industrialak, goi-klerokoak, armada Gehiena eta hiritar girokoak egon ziren.
Gerra lau fasetan: Matxinadarena eta mendi inguruetako menperatzea, Zumalakarregiren Armadaren sortzea etaBilboko setioa, Madril hartzeko saiakera eta azkenik, Bergarako Akordioa. 1837eko Irailaren 16ean Foru Aldundiak deuseztatueta muga-zergak aldatzeko legea egin. Azkenik, 1839ko lege honek foruak konstituzioaren pean jarri. Hurrengo urteetan Euskal Herrian hiru talde politiko lehiatuko ziren: karlista-tradizionalista Foruzaleak, foruzale liberal moderatuak eta liberala progresistak, foruak Moldatzearen aldekoak zirenak. Dinamika politika berrian foruen aldaketak Bultzatzeko neurriak saiatuko dira.
GARRANTZIA: Gerra luzeari amaiera ematen dion Bergarako Besarkadan aipatu foruen auzia juridikoki finkatzen da. Foruen konstituzionalizazioa Suposatuko du. 1841eko “Hitzartutako Legea” eta 1841ko Urriaren 29ko Dekretuarekin saiakera hori gauzatuko da. Hurrengo gerra Karlista arte (1872) protestaldiak eta tirabirak etengabe izango dira foruen Auzi hau dela eta.
KOKAPENA: gaia Lau euskal lurraldeetako foruak. izaera juridiko eta politikoa. Publikoa eta historikoa. Gorteek idatzia eta, jendeari, zuzenduta dago. Legearen berrespena eta promulgazioa Maria Kristinak. Lehen Gerra Karlistaren amaieran idatzi, 1837ko Konstituzioa indarrean zegoenean. Legea osotasunean.
ANALISIA: lau euskal Lurraldeen foruen berrespena, konstituzioaren pean. Konstituzioaren lehentasuna adierazten da. Bigarren artikuluan Gorte aldatuko dituztela foruak. Honek aldaketa Nabarmena aurretiko foruak bertako instituzioek bakarrik aldatu ahal eta Erregeak onartu. Hemendik aurrera Nazioari Dagokio. Foruetan aldaketaren bat lurralde horretako ordezkariekin Bildu. Sarreran legeen formula adierazten da. Bertan agertzen dira 1837ko Konstituzioaren botereen banaketa: Gorteek Eta Erreginak legeak egiten dituzte ,eta Isabelek berretsi eta promulgatu, bere ama Erreginaordeak egiten du. Boterearen jatorriari, Jainkotiartasuna eta nazioren Subiranotasuna ordezkatzen duen Konstituzioa.
TESTUINGURUA: Espainian 1833 eta 1839 bitartean ematen den Lehen Gerra Karlistaren Ondorioz testua. Eta zehazki Bergaran bi jeneralek Bergarako besarkadaren ondorioz. Gerra luzearen Osteko bakea adosten da bi armaden artean eta bakerako Baldintzak: Foruen bermatzearen gomendatzea, Isabel II erregetzan mantentzea eta armada karlistako partaideak mantendu. Foruen berrespena da batasun konstituzionalaren Pean , honek ondorio nabarmenak ekarri: Nafarroako ordezkariek “Hitzartutako Legea” Esparterorekin , eta beste hiru lurraldeenahalmenak oso ukituak geratuko dira. Foruak Erdi arotik bi jatorri: Nekazal inguruko ohiturak eta hiribilduek erregearengandik jasotako legeak. Bandoen gerren Amaierarekin izaera Sendoagoa hartzen dute. Bere edukia zibila eta penala izan da baina orain eduki politikoahartuko dute. hauek Onartzeko prozesua: espainiar erregeak zin egineta herritarrek leialtasuna eskaintzen diote. Prozedura hau aldatu orain gobernuak aldatu ditzake.Liberalismoarekin lehen saiatzeak sistema Foralaren aurka. Subiranotasuna nazio espainiarra zen. 1812ko Konstituzioa eta Hirurteko liberalean foruak aldatzeko saiakerak eman ziren. Azkenean, 1833ean Fernando VII.Aren heriotza, Lege Salikoaren abolizioak ekarri, Ondorengotza arazoa piztu zen. Eztabaidak gerra piztu zuen eta bi bando sortu Ziren: absolutistena eta liberalena. Absolutistek Karlos Maria Isidro, Hauekin bat egin zuten landa Eremuko nekazari ugari, noblezia lurjabeak, erlijiozaleak eta baita foruaren Defentsa egiten zutenak. Isabel II.Aren aldeko liberalekin lurjabe berriak , industrialak, goi-klerokoak, armada Gehiena eta hiritar girokoak egon ziren.
Gerra lau fasetan: Matxinadarena eta mendi inguruetako menperatzea, Zumalakarregiren Armadaren sortzea etaBilboko setioa, Madril hartzeko saiakera eta azkenik, Bergarako Akordioa. 1837eko Irailaren 16ean Foru Aldundiak deuseztatueta muga-zergak aldatzeko legea egin. Azkenik, 1839ko lege honek foruak konstituzioaren pean jarri. Hurrengo urteetan Euskal Herrian hiru talde politiko lehiatuko ziren: karlista-tradizionalista Foruzaleak, foruzale liberal moderatuak eta liberala progresistak, foruak Moldatzearen aldekoak zirenak. Dinamika politika berrian foruen aldaketak Bultzatzeko neurriak saiatuko dira.
GARRANTZIA: Gerra luzeari amaiera ematen dion Bergarako Besarkadan aipatu foruen auzia juridikoki finkatzen da. Foruen konstituzionalizazioa Suposatuko du. 1841eko “Hitzartutako Legea” eta 1841ko Urriaren 29ko Dekretuarekin saiakera hori gauzatuko da. Hurrengo gerra Karlista arte (1872) protestaldiak eta tirabirak etengabe izango dira foruen Auzi hau dela eta.