1812ko Cadizko Konstituzioa: Espainiako Lehen Liberalismoa

1812ko Cadizko Konstituzioa: Testu Juridiko eta Historikoa

Cadizko Konstituzioa lehen mailako iturri historikoa da, testu juridiko bat baita. Espainian espainiarrek idatzitako lehen konstituzioa da, eta gai askori buruzko legeak biltzen ditu.

Testuingurua eta Helburu Nagusiak

1812ko Konstituzioa Cadizko Gorte Konstituziogileek osatu zuten eta Espainiako biztanle guztiei zuzenduta dago; beraz, dokumentu publikoa da. Konstituzio hau 1812ko martxoaren 19an idatzi zen, Independentzia Gerra garaian, Cadizen zehatz-mehatz. Haren helburu nagusiak absolutismoa deuseztatzea eta liberalismoa ezartzea ziren, nahiz eta Fernando VII.a erregetzat onartzen zuten.

Printzipio Liberalak eta Botere Banaketa

Testuaren ideia nagusia Gorteek lege eta estatutu batzuk onartu eta berretsi dituztela da. Bertan, honako printzipio hauek aldarrikatzen dira:

• Subiranotasun nazionala.
• Ondasunen araberako zerga-sistema.
• Erlijio katolikoa erlijio bakartzat.
• Botereen banaketa: betearazlea (erregea), legegilea (Gorteak eta erregea) eta judiziala (auzitegiak).
• Askatasunaren adierazpena.

1812. urtekoa denez, idazkian azaltzen den bezala, testu hau Independentzia Gerrarekin lotu dezakegu.

Konstituzioaren Egitura eta Artikulu Garrantzitsuak

Konstituzio hau bi zatitan banatuta dago: lehenengo paragrafoa edo sarrera, non Gorteetako diputatuek Fernando VII.a erregetzat onartzen duten, eta bigarren zatia, non legeak artikulutan banatuta agertzen diren:

• 1. eta 371. artikuluak: Eskubide eta askatasunei buruzkoak. Espainiako eta kolonietako biztanleak maila berekoak dira eta askatasun berak dituzte.
• 3. artikulua: Subiranotasun nazionala aldarrikatzen du.
• 8. artikulua: Herritar guztien berdintasuna legearen aurrean.
• 12. artikulua: Estatu konfesionala dela aldarrikatzen du.
• 14. artikulua: Gobernu-sistema monarkia moderatu heredagarria dela dio.
• 15, 16 eta 17. artikuluak: Botere-banaketa zehazten dute: betearazlea (erregea), legegilea (Gorteak eta erregea) eta judiziala (auzitegiak).

Aurrekari Historikoak: Fontainebleau eta Baiona

Konstituzio hau zergatik idatzi zen ulertzeko, 1807ko Fontainebleauko Itunean kokatu behar gara. Itun honen bidez, Napoleonen armada Espainian sartu zen Portugal menderatzeko asmoz, baina Frantzia Espainian finkatzen hasi zen. Horren ondorioz, Madrilgo herritarrek altxamenduak egin zituzten frantses tropen aurka.

1808ko martxoan, Aranjuezeko Altxamenduan, Karlos IV.ak bere semearen alde abdikatu behar izan zuen. Geroago, 1808ko Baionako Abdikazioak gertatu ziren: Napoleonek Karlos eta Fernando Baionan bahitu zituen eta tronua bere anaia Jose Bonaparteri pasatu zion. Botere-hutsune horrek Independentzia Gerra piztu zuen, eta bi gobernu mota sortu ziren: Jose Bonaparte eta Junta Zentrala.

Gorteen Jarduera eta "La Pepa"-ren Aldarrikapena

1810eko urtarrilean, Gorte Nagusiak Cadizen bildu ziren eta jarduera legegile handia izan zuten: subiranotasun nazionala adierazi, berdintasun juridikoa aldarrikatu eta inprenta-askatasuna ezarri zuten. Gainera, Inkisizioa, jaurerriak eta antzinako kontseiluak deuseztatu zituzten, kleroaren ondasunak desamortizatu eta ogasuna erreformatu zuten. Gremioak desagerrarazi eta industria zein merkataritza-askatasuna ezarri zuten, Mestako abeltzainen nagusitasunarekin amaitzeko.

1812ko martxoaren 19an, Cadizko Konstituzioa aldarrikatu zen ("La Pepa" deitua, San Jose eguna zelako), absolutismoa deuseztatzeko eta liberalismoa ezartzeko helburuarekin.

Ondorioak eta Konstituzioaren Garrantzia

Konstituzio hau gorteetako aniztasun ideologikoaren adierazgarri da. Honen bidez, Espainiak Antzinako Erregimeneko ezaugarriak utzi zituen liberalismoari bide emateko. Hala ere, gerra zela eta, ia ez zen aplikatu eta 1814an indargabetu zen absolutismoa berrezartzean. Azkenik, esan behar da konstituzio honek garrantzi handia duela, Espainiako lehenengoa izan zelako eta bere printzipio askok gaur egun indarrean jarraitzen dutelako.