Batxilergoa mailako Ingelesa ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Gatazkaren ondorio ekonomikoak

Lehen Mundu Gerrak ondorio larriak eragin zituen munduko ekonomian. Gerra Europan gertatu zenez, kontinenteko herrialde parte-hartzaileak asko ahuldu ziren. Gatazkak 30 milioi biktima inguru eragin zituen, hildakoak eta zaurituak kontuan hartuta.

Gerraren ondorioz, egonkortasun finantzarioa amaitu zen. Europako estatuetako diru-kutxak pobretu egin ziren eta, ondorioz, oso zorpetuta geratu ziren, bereziki Ameriketako Estatu Batuekin. Horrez gain, diru-paperaren jaulkipenak inflazio handia eragin zuen.

Burtsa-sukarra eta 29ko krak-a

Urte gutxiren buruan, gainprodukzioa arazo bihurtzen hasi zen AEBko ekonomiarentzat. 1926. urtetik aurrera, irabazien zati gero eta handiago bat burtsako akzioak erostera zuzendu zen. Akzioen...

1920ko hamarkadako ekonomia-hazkundea bat-batean gelditu zen 1929an. Urte horretako urrian, New Yorkeko burtsak porrota izan zuen, eta horren ondorioz, Estatu Batuetako inbertsioek eta ekonomia-jarduerak behea jo zuten. Herrialde horrek zuen nagusitasun ekonomikoa zela-eta, krisia berehala munduko krisi ekonomiko bihurtu zen, eta 1930eko hamarkadako zenbait urte iraun zuen.

Burtsaren Crackaren Zergatiak

New Yorkeko burtsaren gainbeherak, 1929ko crack ospetsuak, krisi ekonomiko larria leherrarazi zuen. Baina krisi horren zergatiak sakonagoak izan ziren, eta 1920ko hamarkadako desoreka ekonomikoetan izan zuen jatorria.

1. Industria-sektore tradizionalen krisia (ehungintza, ikatza, siderurgia eta ongintza) areagotu egin zen crackaren aurreko urteetan.

Euskal Herriko Euskalkiak

EUSKALKIAK

• Mendebaldekoa (Bizkaiera), Erdialdekoa (Gipuzkera), Nafarrera, Lapurtera, Behe-Nafarrera, Zuberera.
• Trantsizio zonaldeak: leku batzuetan euskalkien arteko nahasketa.
• Euskalkiak, garai bateko tribuetatik eratorriak dira.
• Beste hizkuntzetatik gehien mailegatutako euskalkiak Bizkaiera Gaztelaniatik eta Lapurtera Frantsesetik hartuak dira.
• Erdi Aro hasieran euskara indartu egin zen.
• Gipuzkerak eta Lapurterak desagertzeko aukera dute euskara batuaren antza handia baitute. Desagertzeko aukera gehien dituen euskalkia Zuberera da, demografia arazoegatik; gutxi dira eta gainera oso zaharrak, ondorioz, haiek hiltzean, ez da inor geratuko euskalki hori hitz egingo duenik.
• Pertsona bat euskalki batean hitz eginez, asma dezakezu

Industria-potentzia handien produkzioa mundu osora heltzen zen. Sistema kapitalista berriaren krisiak gehiegizko industria-produkzioaren ondoriozkoak ziren. Merkatuan kontsumitzeko modukoak baino merkantzia gehiago egotean, prezioek behera egin zuten, irabaziak murriztu ziren eta langabeziak gora egin zuen.

Kapitalismoko lehen Depresio Handia (1873-1896)

1873an krisi ekonomiko handia sortu zen, Depresio Handia izena jarri zitzaion. Lehen biktimak nekazariak izan ziren. Europako milioika emigrante itsasoz bestaldeko lurretara joan ziren. Europako merkatuetara nekazaritza produktuen inbasioa heldu zen, eta Europako nekazariei prezioak eta irabaziak %30eraino murriztu zitzaizkien. Gero eta nekazari gehiagok landa-inguruak utzi behar izan zituzten...

XIX. mendeko Hego Euskal Herriko literatura

Sarrera

XIX. mendean, Iparraldeak bezala, astindu ederra hartu zuen Euskal Herriak ere: gudu karlistak izan ziren nagusi, eta azken karlistadarekin betiko ezabatu ziren foruak. Gorabehera hauek ondorioak ekarri zituzten, bai politika eta gizarte mailan, bai hizkuntza eta kultura aldetiko susperraldia bultzatu baitzuten mendearen hondarrean. Industria iraultzak eragindako marko ekonomiko berriak estatu mailako merkatua eskatzen zuen. Gure artera ere haize modernoagoak etorri ziren, Bizkaia eta Gipuzkoara, batez ere: lantegi eta komunikabide berriak zabalduz joan ziren pixkanaka, demografia hazi egin zen eta langileen mugimenduak eratzen hasi ziren.

Prosa

Prosa erlijiosoa

Frantziako Iraultzak Hegoaldeko...

Proletarioen Sorrera

Langileriaren hiru alderdiak

Langile klasea hiru kategoria nagusitan banatzen zen:

• Artisauak: Hirietako artisau-lanetan ziharduten, korporazioari eta tradizioei hertsiki lotuta.
• Etxeko langileak: Fabrikatzaile handiek lehengaia eskuratu eta, landu ondoren, produktu bukatua jasotzen zieten, hutsaren hurrengoa ordainduta.
• Fabriketako langileak: Beren lan indarra besterik ez zuten eta enpresa-arautegi zorrotzak bete behar zituzten.

Bizi-baldintza eskasak

Patroiak ahalik eta soldata murritzenak ordaintzen saiatzen ziren. Gasezko argiztapenari esker, lanaldia luzatu egin zen. Bizitokiak meategi eta fabriketatik gertu zeuden.

Langileek gaixotasunari, istripuei eta delinkuentziari aurre egin behar zieten. Ordena publikoa haustearen susmagarri...

Trenbidearen Garapena Espainian XIX. Mendean

XIX. mendean, garraioa itsas garraioan oinarritua zegoen, baina, mendearen erdialdetik aurrera, lurrezko garraioa (trenbideak) eraikitzen hasi ziren. Eraikuntza Europarekin konparatuz beranduago izan zen, baina Mediterraneo guztian antzera gertatu zen. Espainiak eraiki zuen lehenengo linea Cuban izan zen, kolonia batean, 1833. urtean. Penintsulan, lehen linea mendearen erdialdea baino pixka bat lehenago eraiki zen: Madril-Aranjuez, Bartzelona-Mataró, Gijón-Langreo (guztien artean ez ziren 500 km-tara iristen).

Progresisten Garaia eta Trenbidearen Legea

Progresistak agintera iritsi zirenean, ekonomia garatu nahi zuten, eta, horretarako, trenbidearen legea eman zuten. Lege honek eraikuntzan izugarrizko...

XIX. Mendeko Euskalari Garrantzitsuena: Louis Lucien Bonaparte

Zein izan zen XIX. mendean kanpotik etorritako euskalaririk azpimarragarriena?

XIX. mendean zehar atzerritik etorritako euskalaririk aipagarriena Louis Lucien Bonaparte izan zen. Euskalkien lehen sailkapen zientifikoa egin zuen, eta haren lanei esker, euskal gramatikak, filologiak, dialektologiak, bibliografiak, literaturak, testu zaharren argitalpenak eta beste hainbat arlok aurrerapauso handiak eman zituzten.

Euskal Idazle Erlijiosoen Erreakzioa XIX. Mendearen Hasieran

Zer erreakzio izan zuten euskal idazle erlijiosoek kanpotik zetozen ideia berrien aurrean?

XIX. mendea gatazka, gerra, borroka eta altxamenduen garaia izan zen. Konbentzio Gerraren aurreko azken hamarkadan (1793-1795)...

Hierarkiaren Printzipioa: Egituraren diseinuan arazorik egon ez dadin, lanpostuak atal arduradun baten menpe banatzeko dagoen modu bat da. Honetan, hierarkian gora egin ahala, aginpidea areagotu egiten da; gero eta gorago, ordu eta botere gehiago. Printzipio hau aurrera eraman ahal izateko, logikoki, lanpostua diseinatu eta atalean banatua egon behar du.

Departamentalizazioa: Lanpostuen taldekatzeari deritzo. Lanpostuak finkatu ondoren, lanpostu horiek goi unitate, talde edo sailetan biltzen dira, zuzendaritzako kide batek talde hori zuzenduz, betiere. Sailkatze hori egiterakoan, zuzendari batek aginduko duen departamentu horiek egiterakoan, hainbat irizpide har daitezke kontuan: produktu ugari, produktu bat, produktu ezberdinak... ekoizten...