Batxilergoa mailako Ingelesa ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1930eko Depresio Handiaren jatorria

1930eko hamarkadako mundu mailako depresioa ulertzeko, krisi bat depresiotzat jotzeko faktoreak aztertu behar ditugu. Krisia sektore ekonomiko guztietan agertu behar da, eta eskaeren, inbertsioen eta soldaten beherakada gertatu behar da, kontsumoa murriztuz. Hori izan zen 1930eko hamarkadako egoera: industria-produkzioa %40 jaitsi zen eta AEBetako nekazaritza-prezioak %57 murriztu ziren.

Hedapena eta testuinguru historikoa

Depresioa 1929ko crash-arekin hasi zen, baina urte larrienak 1931 eta 1934 bitartekoak izan ziren. AEBetan sortu arren, munduko potentzia nagusia zenez, krisia mundu kapitalista osora hedatu zen. Herrialde kaltetuena Alemania izan zen, Lehen Mundu Gerraren ondorengo Pariseko Bakean ezarritako...

Garapen-faktore nagusiak

Bizkaiko meatzaritzaren loraldia hainbat faktorek bultzatu zuten:

• Bessemer bihurgailua: Altzairua lantzeko asmatu zen Bessemer bihurgailua Europako siderurgian aplikatu ondoren, fosforik gabeko burdinaren galdea emendatu zen, eta horrelakoxea zen Bizkaiko meatzeetan ateratzen zen burdina.
• Ustiapen erraza: Haize zabalekoak zirelarik, ustiatzen errazagoak ziren meak, eta eskulanaren presio murritzak ustiatze-kostu txikiak eragiten zituen.
• Garraioa: Garraioak ez zuen horrenbeste arazorik sortzen, meatzeak itsasadarretik hurbil zeudelako.
• Inbertsioak: Ezaugarri hauek eta etekin handi azkarrek bultzatu zituzten Euskal Herriko eta atzerriko kapitalistak meatze haietan inbertsioak egitera.

Meatzaritzaren bilakaera historikoa

1860....

Gure arbaso animaliekiko desberdintasunak

Desberdintasun biokimikoak, genetikoak eta anatomikoak

Ezaugarri biokimikoei eta genetikoei dagokienez, ez dago alde handirik gizakiaren eta antropoideen artean: gizakiok 23 kromosoma pare ditugu, eta tximino antropoide handiek 24.

Anatomiari dagokionez, gizakiok eta antropoideek oso ezaugarri desberdinak ditugu.

Giza anatomiaren ezaugarri nagusiak:

• Hortz eta masailezur txikiak
• Eskuaren forma eta trebetasuna
• Bi hankatan eta zutik ibiltzeko gaitasuna
• Garunaren garapena

Fixismoa

George Cuvierren teoriaren arabera, espezie guztiek, sortu zirenetik, bere horretan iraun dute, inolako aldaketarik gabe.

Fixismoaren beste muturrean eboluzionismoa dugu. Teoria horrek dioenez, unibertsoa eta bizi mota guztiak nolabaiteko...

Japonia: Industrializazioaren Neurriak

Japoniak industrializazioa aurrera eramateko hartutako neurri nagusiak:

• Merkataritza askearen hitzarmena (1860)
• Feudalismoaren abolizioa (1869)
• Joputzaren abolizioa (1875-1882)

Neurri hauen ondorioak

• Nazioaren irekiera
• Modernizazioa eta industrializazioa
• Estatua protagonista nagusia izan zen, Alemaniak baino eragin handiagoa izanik. Horregatik, ez zen klase industrialik garatu.
• Japoniar kapitalismoaren izaera militarra zen.
• Jopuen askapena gertatu zenez, langileen kopurua handitu zen.

Estatuaren rola industrializazioan

Estatuak funtsezko lana egin zuen:

• Azpiegitura: Hezkuntza-sistema, eskola teknikoak eta ikerkuntzarako laborategiak.
• Laguntza teknikoaren garrantzia.
• Enpresa publikoen sorrera, politika protekzionista

Taylorismoa eta Fordismoa

Taylorismoa

Frederick Winslow Taylor estatubatuar ingeniari eta ekonomista izan zen Taylorismoaren sortzailea. Eginkizunen banaketa sistematikoaren bidez, eskulanaren, makinen eta erreminten eraginkortasun gorena lortzeko metodo zientifikoak aplikatzean datza. Kritika hori ageri da, hain zuzen, Charles Chaplinen “Garai Modernoak” filmean.

Fordismoa

Henry Ford estatubatuar ingeniariak sortu zuen. Muntatze-kateen bidez serieko ekoizpena egitea izan zen haren ekarpen nagusia. Eginkizun bakoitzean espezializaturiko langileek industriako produktu jakin bat ekoizten zuten atalak uztartuz, zein bere lanpostuan lerro-lerro jarrita. Nabarmen murriztu ziren fabrikazio-denbora eta kostua, eta ekoizpena handitu zen. Henry Fordena...

New Yorkeko Burtsaren Crasha (1929)

New Yorkeko burtsan kotizazioek behera eginez hasi zena, 1929ko udazkenean, denbora laburrean kapitalismoaren historia osoko krisirik handiena izan zen.

Espekulazioaren Garaia (1925-1929)

1925etik, New Yorkeko burtsako akzioen kotizazioek etengabeko gorakada izan zuten eta irabazi itzelak pilatzen zituzten. Bankuek, enpresaburuek eta norbanako askok gero eta gehiago inbertitzen zuten, itxuraz irabazi itzelak eta seguruak eskaintzen zituen jarduera batean.

Burtsako akzioak erosteko kredituak lortzea oso erraza zen, eta horrek, zalantzarik gabe, gehiago areagotu zuen espekulazioa. Akzioen prezio gero eta altuagoaren eta enpresen jarduera errealaren arteko alde gero eta handiagoa etengabe hasi zen.

Ostegun Beltza

Eboluzio-katearen mitoa eta errealitatea

Ezin da kate-maila bati buruz hitz egin, hainbat eta hainbat baitira. Eboluzio-kateak kate-maila asko ditu, gizakien antzinako arbasoetatik hasi eta gaur egun arte, gizakiek eta tximinoek arbaso komunak izan dituztela adierazten dutenak. Ez zen existitu, ordea, bi espezie horien artean sortutako izaki bakar bat, biak lotzen dituena.

Bestalde, okerreko adierazpen bat da gizakia tximinoaren ondorengoa dela esatea. Hori ezinezkoa da; horrek esan nahiko luke tximinoek ez dutela eboluziorik izan milioika urtetan eta gaur egun dituzten ezaugarri berdin-berdinak zituztela garai hartan ere. Tximinoen eta gizakien arbaso komunak ez ziren tximinoak, ez eta gizakiak ere, beste animalia mota batzuk baizik.

Antropogenesia:

1929ko Crash-a eta Depresio Handia

1929an New Yorkeko Burtsaren crash-a (finantzen hondoratzea adierazten duen ingelesezko hitza) gertatu zen, eta hilabete gutxian Depresio Handia bihurtu zen. Jarduera ekonomikoa gutxitu egin zen. Beherakadaren kausak finantza arlokoak izan ziren nagusiki: espekulazioa eta maileguaren gehiegizko hazkundea.

Kausak

Depresio Handia eragin zuten kausa nagusiak hauek izan ziren:

• Superprodukzioa: Industriako produktuen stockak metatu ziren, biltegiratuta geratuz. Horrez gain, nekazarien erosketa ahalmena galdu zen, nekazaritzako prezioen beherakadaren ondorioz.
• Espekulazioa: Jende askok maileguak eskatzen zituen burtsan inbertitzeko, akzioak erosteko asmoz, prezioak igoko zirelakoan irabazi azkarrak lortzeko. Mailegu

DEPRESIO HANDIA

1. Gerraosteko Giroa eta AEBko Boterea

   Lehen Mundu Gerra (L.M.G.) amaitu ondoren, AEB munduko lehen potentzia ekonomiko bihurtu zen. Botere ekonomikoa handitzea lortu zuen Europa berreraikitzeko eman zituen maileguei esker. AEBekin aliatutako Europako herrialdeek zailtasun ekonomiko handiak zituzten. Alemaniak, presio ekonomiko handiagoa jasan behar izan zuen. Ezegonkortasun finantzarioak eta monetarioak egoera larriagotu egin zuten.

2. 20ko Hamarkada Zoriontsua (1924-1929)

   1924tik 1929ra herrialde gehienak suspertzen hasi ziren. Estatubatuar guztiek aberats izatera iritsi zitezkeela pentsatu zuten (amets amerikarra). Ekoizpena eta kontsumoa asko hazi ziren, batez ere banku-kredituari esker. Gehiegizko produkzioak krisia sortu zuen. Europaren

Antzerkiaren hiru batasunak

Antzerkigintza klasikoan, hiru batasunen araua funtsezkoa da. Hona hemen horien azalpena:

• Ekintza-batasuna: Antzerkian ikusten den ekintza bakarra izatea.
• Leku-batasuna: Ekintza beti leku berean gertatzea.
• Denbora-batasuna: Ekintza osoa aldi jakin batean gertatzea (egun batean, normalean).