Oposizioak mailako Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Aitzol (1896-1936)

Jose Ariztimuño, "Aitzol": Apaiz tolosarra zen; gerrak bere asmoak zapuztu zituen eta faxistek fusilatu zuten.

Obra nagusiak

Euskaltzaleek elkartea sortu eta buru izendatu zuten. Yakintza aldizkaria sortu zuen. Olerkari asko Aitzolen hatsari esker bihurtu ziren idazle. Sinbolismo lirikotik epikara igaro zen, herritarrek hobeto ulertzeko; izan ere, bere ustez, herriari hitz egin behar zaio.

Xabier Lizardi (1896-1933)

Zarautzen jaio zen eta Tolosako enpresa batean egin zuen lan. Gaixotasun batek goiz eraman zuen.

Obra nagusiak

• 1930-1932 arteko olerkiak biltzen dituen Bihotz-begietan liburua argitaratu zuen.
• Umezurtz-olerkiak (1934): Hil ondoren argitaratua.
• Urte berean, prosazko lanen bilduma den Itz lauz argitaratu zen.

Ezaugarri nagusiak

Lizardiren...

Dramatikaren bideak Euskal Herrian

Dramatikaren bideei dagokienez, Iparraldean betidanik jakin dugu antzerki-tradizioa izan dela. Hegoaldean, ordea, herri-antzerkiaren erakusgarri idatzirik ez da gorde.

Antzerkigintzari dagokionez, bi autore nagusi daude: P.I. Barrutia (herri-antzerkigintza) eta X.M. Munibe (Ilustrazioak sortutako giroan).

Pedro Inazio Barrutia (1682-1759)

Aramaion jaio zen 1682. urtean, eta Arrasateko eskribau izan zen hil bitartean, 1759an Arrasaten bertan.

"Gabonetako ikuskizuna" eta haren garrantzia

Lan bakarra ezagutzen dugu: "Gabonetako ikuskizuna". Gabriel Arestik aztertu eta literatura-balio handiko lantzat hartu zuen.

Erlijio-antzerkia da; testua batez ere euskaraz idatzita dago, baina izenburua gaztelaniaz ageri da. Kritikoek...

Eguneroko prentsaren historia

Imprimategiaren aurretik

Transmisioak:

• Ahoz ahoa (koplariak eta informazio saltzaileak).
• Idatziak (annales, avvisi eta acta diurna oholtxoak).

Gaiak eta helburua

• Gaiak: informazio soziala eta militarrak.
• Helburua: herritarrak informatu.

Imprimategiaren sorrera

• Noiz: XV. mendean.
• Nork: Gutenbergek.
• Ekarpenak: informazio eta kulturaren hedapena; orriak azkarrago kopiatzea; irakurtzen ikastea.

Imprimategiaren ondoren (egunkarien aurrekariak)

• Noiz: XVIII. mendean.
• Gaiak: politikoak, ekonomikoak, gizarte ekintzak.
• Helburua: herritarrak informatzea.
• Zabalkunderako eragozpenak: irakurle kopuru urria eta prezio altuak.

Lehen egunkariak

• Noiz: XVIII. mendean.
• Gaiak: politikoak, ekonomikoak, gizarte ekintzak.
• Helburua: herritarrak informatu.

Donostiako Kulturgunea eta Hegoaldeko Lore Jokoak: Jose Manterola

Garrantzitsua izan zen Euskal Herriko Iparraldean Anton Abadiak hasitako kultur mugimenduari Hegoaldean eman zitzaion susperraldia. Artean, euskalduna zen hiri bat, Donostia, eta donostiar bat, Jose Manterola, izan ziren literaturarekin zerikusi handiagoa eduki zuen mugimenduaren sorleku eta gune.

1876. urtean, Bigarren Gerra Karlistaren bukaerarekin batera, euskaldunei Foruak kendu zitzaizkien, eta herri-kontzientzia inoiz baino minduago gelditu zen. Euskal Herriak, bere nortasunak irautekotan, berebiziko ahaleginak egin behar zituela erabaki zuen. Ahalegin hauek euskaldunen ezaugarri bereizgarrienak bultzatzen eta indartzean gauzatu ziren, hizkuntza batik bat, eta Donostia bihurtu...